نکات مهم در مدیریت کلاس های چند پایه

از آن جا که کلاس های چند پایه به لحاظ سن دانش‌آموزان، جنسیت آن‌ها و تعداد پایه‌ها، شرایط متفاوتی نسبت به کلاس‌های تک پایه دارند، وظایف و نقش‌های معلمان نیز در این کلاس‌ها بیشتر است. ایفای این نقش‌ها و انجام وظایف مربوطه، نیازمند داشتن صلاحیت‌های مختلفی است.

برخی از این صلاحیت ها عبارتند از:

طراحی آموزشی
استفاده از روش‌های تدریس متنوع
مدیریت زمان
ارزشیابی کلاسهای چند پایه
مدیریت و سازماندهی کلاسهای چند پایه
در ادامۀ این بخش به نکات مهمی در رابطه با این موارد اشاره می‌کنیم.

طراحی آموزشی

یکی از مهم‌ترین مهارت‌هایی که هر معلمی به آن نیاز دارد، طراحی آموزشی است. نیاز به وجود این مهارت در مورد معلمان کلاسهای چند پایه بسیار بیشتر از معلمان تک پایه، نمود پیدا می‌کند. به عنوان معلم کلاس چندپایه، قبل از طراحی آموزشی لازم است به این سؤالات پاسخ دهید:

چه پایه‌هایی را باید تدریس کنم؟
چه موضوعاتی را در هر پایه باید تدریس کنم؟
هدف از تدریس هر یک از این موضوعات چیست؟
از چه روش تدریسی برای آموزش موضوع مورد نظر استفاده کنم؟
زمان کلاس را برای هر پایه چگونه مدیریت کنم؟
چگونه میزان یادگیری دانش‌آموزان هر پایه را ارزشیابی کنم؟
پس از پاسخ به این پرسش‌ها، لازم است نقشۀ کلی برای آموزش به دانش‌آموزان هر پایه مشخص شود. فعالیت‌های آموزشی مورد نیاز انتخاب و طراحی شود، زمان‌بندی مورد نظر برای هر پایه، ابزار و وسایل آموزشی مورد نیاز، روش‌های ارزشیابی و غیره در نظر گرفته شود.

استفاده از روش‌های تدریس متنوع

به دلیل آموزش هم زمان چند برنامهٔ درسی، معلمان کلاس های چند پایه باید در طول زمان آموزش، از انواع و اقسام روش‌های تدریس استفاده کنند. خصوصا که استفاده از روش‌های تدریس فعال در این نوع از کلاس‌ها بهتر از کلاس‌های تک پایه قابل پیاده سازی و اجرا است.

پرکاربردترین روش‌های تدریس در کلاس‌های چندپایه عبارتند از:

روش توضیحی
پرسش و پاسخ
یادگیری مشارکتی
مطالعهٔ مستقل
آموزش از طریق همکلاسی
پروژهٔ گروهی
کاوش‌گری و غیره
همچنین در این نوع کلاس‌ها معلم باید به سبک‌های یادگیری دانش‌آموزان توجه بیشتری نشان دهد و طرح درس خود را بر اساس نیازها، علایق، مهارت‌ها و استعدادهای دانش‌آموزان در کلاس‌های چندپایه آماده کند.

مدیریت زمان

همۀ معلم‌ها برای انجام صحیح وظایف خود، نیازمند آموختن مهارت‌های پیشرفتهٔ مدیریت زمان در کلاس درس هستند. این موضوع در مورد معلمان کلاس‌های چند پایه از اهمیت بیشتری برخوردار است. مدیریت زمان یکی از عوامل مؤثر در موفقیت این گروه از معلمان است.

– مدیریت زمان در کلاس درس برای معلم، با تعیین اولویت‌ها و مشخص کردن مهم‌ترین وظایف آغاز می‌شود. اولویت‌بندیِ کارآمد یعنی ترتیب دادن کارها بر اساس اهمیت هر یک از وظایف و همچنین اهمیت نتایجی که از تکمیل این وظایف حاصل می‌شود.

– از دیگر نکات مهم مدیریت زمان کلاس، تعیین تکالیف متناسب با محیط کلاس یا محیط منزل است. برخی تکالیف نیاز به چند بار تمرین دارند و یا صرفا بر روی حل مسائل به صورت فردی تاکید دارند.

در نظر گرفتن این گونه تکالیف برای کلاس درس، زمان کلاس را هدر می‌دهد. بهترین تکالیف در کلاس، تکالیفی هستند که مبتنی بر طرح یا حل مسئله و یا تجربهٔ مستقیم دانش‌آموزان در موقعیت آموزشی باشد

معلمان کلاس های چند پایه به دلیل وظایف متعدد، معمولا با کمبود زمان رو به رو هستند. بنابراین بسیار ضروری است که معلم با یک برنامه‌ریزی واقع‌بینانه و منعطف، و پیش‌بینی اتفاقات غیر منتظره از به تعویق افتادن وظایف خود جلوگیری کند. در غیر این صورت کنترل امور از دست معلم خارج می‌شود و به سختی قادر به مدیریت وظایف خود خواهد بود.

– یکی دیگر از نکات مهم در مورد مدیریت زمان کلاس های چند پایه، متعادل کردن زمان تخصیص داده شده بین پایه‌های مختلف است. تنظیم جدول زمان‌بندی بر اساس پایه‌ها در این نوع کلاس‌ها بسیار ضروری است.

در تنظیم این جدول از سه نوع فعالیت استفاده می شود:

معلم-دانش‌آموز؛ در فرایند یاددهی-یادگیری، ارزشیابی و اجرای فعالیت‌های ترمیمی به منظور برطرف کردن اشکالات یا بدفهمی‌ها
دانش‌آموز-دانش‌آموز؛ در کار گروهی و یادگیری مشارکتی
خودیادگیری؛ یادگیری به صورت فردی و با استفاده از مواد آموزشی به منظور استحکام یادگیری و افزایش علاقهٔ دانش‌آموزان به یادگیری

ارزشیابی کلاس‌های چند پایه

ارزشیابی، بخش جدایی‌ناپذیری از فرآیند یاددهی-یادگیری است. هدف نهایی ارزشیابی، شناخت نقاط ضعف این فرایند، اصلاح آن و تعیین سطح عملکرد دانش‌آموزان در مسیر دستیابی به اهداف آموزشی است.

در کلاسهای چندپایه، معلم باید اهداف آموزشی، فعالیت‌های یاددهی-یادگیری، امکانات آموزشی را به صورت جداگانه برای هر پایه مشخص کند. سپس از ابزارها و روش‌های ارزشیابی متناسب با هر پایه استفاده کند. در نهایت بر اساس نتایج ارزشیابی‌ها، راهکارهایی را برای بهبود وضعیت دانش‌آموزان هر پایه در نظر بگیرد.

مدیریت و سازماندهی کلاسهای چند پایه

مدیریت و سازماندهی کلاس چند پایه، به دلایلی که در ابتدای این بخش هم بیان شد، در مقایسه با مدیریت کلاس تک پایه پیچیده‌تر است و نیاز به دقت و حساسیت بالاتری از سوی معلم دارد.

یکی از این موارد، نحوۀ چینش کلاس یا به عبارتی سازماندهی فضای فیزیکی کلاس است. معلم کلاس چندپایه با توجه به تعداد پایه‌ها و فضای کلاس، لازم است محل قرار گرفتن هر پایه و محل قرار گرفتن خود را مشخص کند.
در صورت امکان فاصلهٔ بین هر پایه باید به اندازه‌ای باشد که معلم بتواند به راحتی بین آن‌ها حرکت کند و صدای دانش‌آموزان پایه‌های مختلف مزاحمتی برای یکدیگر ایجاد نکند.

همچنین معلم کلاس چندپایه به عنوان رهبر آموزشی باید زمینه و فرصت مناسب را برای دستیابی همهٔ دانش‌آموزان به اهداف آموزشی فراهم کند. قواعد رفتاری دانش‌آموزان هر پایه را مشخص کرده و برای دانش‌آموزان خود امنیت روانی ایجاد کند.

برای مطالعۀ بیشتر در این زمینه، پیشنهاد می‌کنیم کتاب راهنمای عمل معلم در کلاس‌های چند پایه را دانلود و مطالعه نمایید.