برقراری ارتباط موثر معلم با دانش اموزان

برای شنیدن پادکست کلیک کنید

اختلالات یادگیری

برای شنیدن این پادکست کلیک کنید

محاسن و‌معایب روش تدریس نمایشی

اين روش بر مشاهده و ديدن استوار است. افراد مهارتهاي خاصي را از طريق ديدن فرا مي_ گيرند. بعنوان مثال معلم در کلاس درس تصميم دارد کار کردن با يک وسيله را به دانش آموزان ياد دهد که از طريق اين روش مي تواند عمل کند. مهمترين حسن اين روش، به کارگيري اشياي حقيقي و واقعي در آموزش است و بيشتر براي درسهايي که جنبه عملي و فني دارند کاربرد دارد.

محاسن و محدوديتهاي روش آزمايشي
الف) محاسن

1- چون يادگيري از طريق تجارب مستقيم حاصل شده است، يادگيري با ثبات تر و موثرتر خواهد بود.
2- شاگردان علاوه بر دست يافتن به هدفهاي آموزشي، روش آزمايش کردن را نيز ياد مي_ گيرند.
3- در شاگردان انگيزه مطالعه و تحقيق را تقويت مي کند.
4- حس کنجکاوي شاگردان را ارضا مي کند و به آنها اعتماد به نفس مي دهد.
5- نيروي اکتشاف، اختراع، و تفکر علمي را در شاگردان تقويت مي کند.
6- اين روش، فعاليتهاي آزمايشي را براي فراگيران جالب و شيرين مي کند، و در نتيجه آنان را کمتر خسته و بي حوصله مي کند.

ب) محدوديتها

1- احتياج به وسايل و امکانات فراوان دارد، لذا در مقايسه با ساير روشهاي تدريس از نظر اقتصادي گران تمام مي شود.
2- به معلمان آگاه و مجرب که خود با روش آزمايشي آشنايي داشته باشند، نياز دارد.
3- نسبت به ساير روشها ممکن است اطلاعات و معلومات کمتري در اختيار شاگردان قرار دهد، و دامنه لغات و مفاهيم آنان را تقويت نکند.
4- در صورت عدم کنترل، ممکن است به صورت غلط اجرا شود، و اين روش غلط در رفتار شاگردان تثبيت گردد.

در روش آزمايشگاهي معلم براي هرچه بهتر کردن اين روش بايد نکات زير را رعايت کند:

- گروه بندي شاگردان بر اساس امکانات و تعداد شاگردان
- تعيين وظايف اعضاي شاگردان هر گروه و مراحل فعاليت
- انجام روش صحيح آزمايش براي شاگردان
- تقسيم بندي وسايل موجود در آزمايشگاه برحسب نياز هر گروه
- رعايت نکات ايمني
- ارائه گزارش از شاگردان در مورد آزمايشهاي صورت گرفته

روش تدریس پرسش و پاسخ

محاسن روش پرسش و پاسخ

پرسش و پاسخ روشى است که معلم به وسيلهٔ آن، شاگرد را به تفکر دربارهٔ مفهومى جديد يا بيان مطلبى تشويق مى‌کند. در اين روش، شاگرد تلاش مى‌کند با کوشش‌هاى ذهني، از معلوم به مجهول حرکت کند. اين روش را روش سقراطى نيز گفته‌اند. سقراط معتقد بود که دانش در طبيعت افراد وجود دارد، کافى است که معلم زمينه را مساعد کند و به شاگرد کمک نمايد تا او خود به دانش مورد نظر برسد. او از اين جهت کار خود را به مامايى تشبيه مى‌کرد. سقراط در جلسات بحث با شاگردانش، ابتدا به انتقال اطلاعات يا پاسخ به سؤال يا مسأله‌اى نمى‌پرداخت، بلکه از راه پرسش‌هاى متوالي، افراد را به تفکر وامى‌داشت و آنان را قدم به قدم هدايت مى‌کرد تا خود جواب درست را کشف کنند.

در روش پرسش و پاسخ نيز معلم هنگام جلب‌توجه شاگرد به مطلب يا درس جديد و تدريس آن، مستقيماً به بيان مطلب نمى‌پردازد، بلکه با طرح سؤال‌هاى برنامه‌ريزى مى‌کند تا خودشان به کشف مفاهيم جديد توفيق يابند. اين روش براى مرور مطالبى که قبلاً آموخته شده يا ارزشيابى ميزان درکى که شاگردان از مفهوم درس دارند و براى پرورش قدرت تفکر و استدلال آنان، روش بسيار مؤثرى است. اما سؤالات بايد با توجه به زمينه‌هاى علمى شاگردان طرح گردند و به‌ گونه‌اى مطرح شوند که توه آنان را برانگيزد و ذهن آنان را به حرکت درآورد.

در کلاس‌هاى پرجمعيت، معلم بايد ترتيبى اتخاذ کند که همهٔ شاگردان در جريان فعاليت‌هاى آموزشى قرار گيرند و فعالانه به انديشه و پرسش و پاسخ بپردازند. از طرف ديگر، معلم بايد به شاگردان فرصت کافى براى تفکر و تأمل و پاسخ دادن بدهد.

روش پرسش و پاسخ بر سه اصل متکى است:

۱. وجود سؤال يا مسأله‌اى که کنجکاوى شاگردان را برانگيزد و آنان را وادار به تلاش ذهنى کند؛

۲. طرح سؤال‌هاى متوالى براى تداوم فعاليت‌هاى ذهني؛

۳. هدايت تلاش ذهن براى کشف آگاهانه مسأله، به‌طورى که نتيجهٔ آن به خلاقيت فکرى و کسب دانش منجر شود.

روش تدریس ایفای نقش

مرحله اول، گرم کردن گروه: معرفی مسأله، توضیح مسأله، تفسیر داستان مسأله، نشان دادن موضوع‌های مهم و توضیح ایفای نقش‌ها.

مرحله دوم، گزینش شرکت‌کنندگان: تحلیل نقش‌ها، گزینش بازیگران نقش.

مرحله سوم، پردازش صحنه: تنظیم اصول رفتارها در نقش، بیان مجدد نقش‌ها و وارد شدن در موقعیت مسأله.

مرحله چهارم، آماده ساختن مشاهده‌گران: تعیین موضوعی برای جستجو و توضیح وظایف مشاهده.

مرحله پنجم، نمایش: شروع نمایش، حفظ ایفای نقش و قطع ایفای نقش.

مرحله ششم، بحث و ارزشیابی: بازنگری به رفتار ایفای نقش (حوادث، موضوع‌ها، واقعیت‌گرایی) بحث درباره موارد و ایجاد نمایش بعدی.

مرحله هفتم، نمایش دوباره: ایفای نقش‌های اصلاح‌شده و پیشنهاد مراحل بعد با جانشینی رفتارهای مناسب‌تر.

در این روش دانش‌آموزان می‌توانند احساسات خود و دیگران را کاوش کنند. با بروز نقش، رهاسازی احساسات انجام می‌شود و برای تغییر ادراکات دیگران و ادراکات خود می‌توانند اقدام کنند. شناسایی ارزش‌های فرهنگی به‌خوبی با این روش آموزش داده می‌شود. مهارت، حل و آمادگی پذیرش راه‌حل‌های ممکن، توانایی شناسایی یک مسأله، توانایی ایجاد راه حل‌های جانشین، توانایی ارزشیابی پیامدهای راه حل‌های جانشین مسائل برای خود و دیگران با این روش اتفاق می‌افتد.

موضوعاتی که با این روش قابل اجرا هستند، عبارتند از: واقعیت‌های تاریخی، موضوعات جامعه‌شناسی، مسائل فرهنگی و همچنین مسائل ناشی از مراحل رشد، موضوع‌های ارزشی، هیجانات و متون نمایش. تحلیل ارزش‌ها و رفتار فردی، ایجاد راه حل برای مسائل بین‌فردی، رشد و همدلی نسبت به دیگران. (جویس و همکاران، ۲۰۰۴).

با توجه به اینکه در روش تدریس ایفای نقش همه دانش‌آموزان، چه کسانی که نقش ایفا می‌کنند و چه مشاهده‌گران فعال هستند و روند کار را با مدیریت معلم خود انجام می‌دهند، نمی‌توانند در کلاس منفعل باشند و با موضوع درس درگیر می‌شوند. متفاوت بودن این روش هم برای دانش‌آموزان جذابیت دارد. بنابراین می‌توان موضوعات را به خوبی آموزش داد. به‌خصوص زمانی که معلم خواستار حل مشکلات رفتاری دانش‌آموزان است یا موضوعاتی را می‌خواهد آموزش بدهد که مباحث طولانی و سنگین هستند اما با توجه به اینکه اجرای این روش دشواری‌هایی دارد و زمان‌بر است، می‌تواند در کنار دیگر روش‌های تدریس به کار برده شود تا مدیریت زمانی کلاس نیز به‌خوبی انجام شود. دانش‌آموزان معمولاً از این روش استقبال می‌کنند و همکاری خوبی دارند. بعد از چند ساعت کلاس درسی که معلم تنها فرد فعال کلاس بوده است، این روش برای بهبود یادگیری توصیه می‌شود.

روش تدریس ایفای نقش، روشی خلاق و جذاب است که می‌تواند مفاهیم را در ذهن دانش‌آموزان نهادینه کند و معمولاً زمان فراموشی آن خیلی طولانی است و در کنار دیگر روش‌ها می‌تواند مؤثر باشد.