پوستر با موضوع((کلاس چندپایه و بازتعریف مفهوم برنامه درسی))
جهت مشاهده اینجا کلیک کنید
جهت مشاهده اینجا کلیک کنید
اصل
اصل در لغت به معنای پایه و ریشه است و در فقه به معنای چیزی است که چیز های دیگر بر آن بنا شده است و خود او بر چیزی بنا نشده است. در اصول فقه به معنای تکیه گاه و مستند حکم به کار رفته است.
برنامه ریزی
برنامهریزی، فرایند تفکر در رابطه با فعالیتهای لازم برای رسیدن به هدف مطلوب است. برنامهریزی اولین و مهمترین فعالیت لازم برای دستیابی به نتایج مطلوب است. بسته به فعالیتها، هر برنامه میتواند که بلندمدت، میانمدت یا کوتاهمدت باشد.
درس
مطلبی که آموزگار از روی کتاب به شاگرد یاد بدهد.
هر جزء و قسمت از کتاب که در یک نوبت آموخته شود.
فواید و اثرات برنامه ریزی
برنامهریزی ذهنتان را ساماندهی و فکرهایتان را مرتب میکند. بهعلاوه تمرکزتان را بالا میبرد و باعث میشود از حواشی و مسائل غیرمهم دوری کنید.
برنامه ریزی درسی به شما کمک میکند به بهترین شکل ممکن از وقت و انرژیتان استفاده کنید.
با کمک برنامهریزی میتوانید موانع و اشتباهات را پیشبینی کنید و قبل از وقوع برطرفشان کنید.
به مرور با نقاط ضعف و قوتتان آشنا میشوید و میتوانید با برطرفکردن ضعفها و تقویت قوتهایتان عملکرد بهتری داشته باشید
باعث میشود از سردرگمی نجات پیدا کنید.
با مشخص شدن اهداف و مسیرتان، از فشارهای روانی و اضطرابتان کم میشود. و مدیریت زمان بهتری داشته باشید
با برنامهریزی، اهداف بلندمدت و کوتاهمدت بهروشنی جلوی چشممتان قرار میگیرید و میتوانید در بازههای زمانی مختلف میزان پیشرفتتان را بسنجید.
یک برنامه ریزی درسی خوب، ساده و قابل اجرا است..
معقول و منطقی و منعطف است
میزان پیشرفتها و عقبماندگیها را میتوان بهراحتی در آن ارزیابی کرد.
برنامه ریزی درسی:
برنامه ریزی درسی شامل سازماندهی یک سلسله فعالیت های یاددهی - یادگیری به منظور ایجاد تغییرات مطلوب در رفتار یادگیرنده و ارزشیابی میزان تحقق این تغییرات است .
در واقع برنامه ریزی درسی به هشت سوال زیر باید پاسخ دهد :
1- چرا آموزش دهیم ؟ 2- چه کسی آموزش دهد ؟ 3- چه کسی را آموزش دهیم ؟ 4- چه چیزی را آموزش دهیم ؟5- چگونه آموزش دهیم ؟ 6- چه موقع آموزش دهیم ؟ 7- کجا آموزش دهیم ؟ 8- چگونه آموزش را ارزشیابی کنیم ؟
لوی نیز مراحل برنامه ریزی درسی را شامل سه مرحله که هر کدام از چند فعالیت تشکیل شده می داند :
1. آماده سازی رئوس مطالب :
1- مشخص کردن هدفهای برنامه درسی 2- انتخاب محتوای برنامه درسی. 3- انتخاب راهبردهای یاددهی – یادگیری.
2. تهیه و تدوین مواد و وسایل آموزشی :
1- تهیه مواد درسی . 2- سازماندهی مواد درسی بر حسب دروس مختلف . 3- آزمایش مواد درسی جدید . 4- تغییر و اصلاح برنامه بر مبنای نتایج آزمایش .
3. اجرای برنامه :
1- توزیع برنامه . 2- برقراری نظام اجرایی . 3- کارآموزی مدرسان. 4- تطبیق با نظام امتحانات کشوری . 5- هماهنگی با مسئولان اجرایی . 6- بازنگری .
اصول برنامه ريزي آموزشي
1-اصل جامعيت : با تغيير در هر مرحله از فرآيند برنامه ريزي تاثير آن بر روي ساير مراحل بوده و از اين رو وجود ارتباطات درون سازماني ايجاد مي كند كه برنامه ريزان آموزشي از اجزاي مختلف درون سازماني تصوير روشني در ذهن خويش داشته باشند تا بتواند آثار احتمالي و ناخواسته تصميمات را در جاهاي مختلف پيش بيني نموده و پيشگيري و برخورداري متعارف داشته باشند .
2-اصل مشاركت : مشاركت در برنامه ريزي به معناي برنامه ريزي انحصاري و تصميم گيري توسط معدودي از مديران كه در راس هرم دارند نيست ، بلكه فرآيندي است كه مشاركت همگان را مي طلبد و همه كساني كه به نوعي در مرض نتايج برنامه آموزشي قرار مي گيرند بايد تا حدودي در اين ميان نقش داشته باشند انجام نياز سنجي هاي فردي ، موضعي و سازماني نيز در راستاي اين اصل مي باشد . البته اين نقش ها با توجه به افراد به صورت هاي مختلف جلوه مي كند .
3-اصل تعهد : برنامه اي كه از روي تعهد و احساس مسئوليت تهيه شود به دست اشخاص متعهد به اجراء در مي آيد و احتمال موفقيت آن بيش از برنامه اي كه توسط غير متعهدها تدوين شده است . لزوم سپردن امور مهم به دست افراد متعهد و كارآمد از جمله مسائلي است كه مورد توجه پيشوايان ديني ما بوده است و آن را به صراحت بيان كرده اند كه نمونه آن در نامه امام علي (ع) به مالك اشتر به وضوح ديده مي شود .
4-اصل واقع بيني : از جمله اصول و موازيني كه برنامه ريزان آموزشي بايد به آن توجه داشته باشند اصل توجه به واقعيتهاست برنامه ريزان بايد اطلاعات دقيقي درباره واقعيات اجتماعي ، سياسي ، اقتصادي و غيره در جامعه داشته باشد و برمبناي همان اطلاعات فعاليت خود را آغاز كنند .
5-اصل استمرار در ارزشيابي برنامه هاي آموزشي : برنامه ريزي فرآيند مستمر و پايان ناپذيري است كه با انجام پژوهش و كار بست يافته هاي پژوهشي مي توان اين فرآيند را تداوم بخشيد و با انجام ارزشيابي از همان مراحل اوليه برنامه ريزي و تا ارزشيابي از محصول مي توان برمبناي اطلاعات و داده هاي جديد به آغاز تصميم و انجام اصلاحات لازم در طول برنامه ريزي انجام گرديد .
6-اصل توجه به نوآوري ها : تحولات اجتماعي ، فرهنگي و سياسي و علمي نه تنها برنامه هاي آموزشی را با چالش هاي جديدي مواجه مي كند بلكه در مخاطبان و فراگيران نيز انتظارات جديد و خواسته هاي نوعي را به وجود خواهد آورد . كه در اين امر ضرورت ايجاد تغيير و تحول در برنامه ها را تقويت مي كند در اين موقع است كه برنامه ريزان بايد با بهره گيري از نوآوري ها به جواب گويي از انتظارات مخاطبان پرداخته و برنامه هاي خود را با تحولات و تغييرات همگام و هماهنگ كنند يعني آنها با پرداختن به نوآوري به فعاليت هاي خود پويايي بخشند . استفاده از نوآوري ها به عنوان يك اصل بايد به بهبود كيفيت ، جايگزيني روش هاي كهنه ، روش هاي نوين ، سهولت دسترسي به اطلاعات تازه و تسريع در كارها و در نهايت برآورده شدن انتظارات جديد مخاطبان برنامه هاي آموزشي بيانجامد . و ساير اصل هايي كه در فرآيند برنامه ريزي بايد به آن توجه داشت از جمله آنها :اصل ضرورت تجديد نظر مستمر در سياست گزاري ها ، رهنمودها ، مطالعات آيند نگرانه ، گفتگو ، انعطاف پذيري در برنامه هاي آموزشي ، توجه به كيفيت ، پژوهش و مديريت اطلاعات مي باشد كه در اينجا مجال توضيح در خصوص اين اصول نمي باشد .
در اینجا به بررسی برنامه درسی و شیوه های سازماندهی آن خواهیم پرداخت.
اجرای برنامه درسی در مدارس ابتدایی توسط معلمان، فرآیندی پیچیده و چندوجهی است که شامل مراحل و جنبههای مختلفی میشود. به طور کلی، میتوان آن را به مراحل زیر تقسیم کرد:
**1. برنامهریزی:**
* **آشنایی با برنامه درسی:** معلم ابتدا باید با برنامه درسی ملی و اهداف کلی آن برای پایه تحصیلی خود به طور کامل آشنا شود. این شامل شناخت مفاهیم، مهارتها و ارزشهایی است که باید به دانشآموزان آموزش داده شود.
* **برنامهریزی روزانه، هفتگی و سالانه:** معلم باید برنامهای دقیق و منظم برای تدریس هر درس و موضوع در طول سال تحصیلی تهیه کند. این برنامه باید شامل فعالیتهای متنوعی باشد که به دانشآموزان کمک کند تا مفاهیم را به طور کامل درک کنند.
* **انتخاب روشهای تدریس:** معلم باید روشهای تدریس مناسب و مؤثر را برای هر درس و موضوع انتخاب کند. این روشها باید با نیازها و سبک یادگیری دانشآموزان سازگار باشند. روشهای تدریس متنوعی وجود دارد، از جمله روشهای فعال، مشارکتی، پروژه محور و...
* **تهیه و انتخاب منابع آموزشی:** معلم باید منابع آموزشی مناسبی مانند کتابهای درسی، جزوات، فیلمها، نرمافزارها و ابزارهای کمک آموزشی را برای تدریس انتخاب کند.
**2. اجرا:**
* **ارائه درس:** معلم با استفاده از روشهای تدریس انتخاب شده، درس را به دانشآموزان ارائه میدهد. این شامل توضیح مفاهیم، ارائه مثالها، انجام فعالیتهای عملی و پرسش و پاسخ با دانشآموزان است.
* **ایجاد محیط یادگیری مناسب:** معلم باید محیطی امن، حمایتی و انگیزشی را برای یادگیری دانشآموزان فراهم کند. این شامل ایجاد ارتباط مثبت با دانشآموزان، تشویق آنها به مشارکت و احترام به نظرات آنها است.
* **ارزیابی مستمر:** معلم باید به طور مستمر پیشرفت دانشآموزان را ارزیابی کند تا از درک آنها از مفاهیم اطمینان حاصل کند و در صورت نیاز، روشهای تدریس خود را اصلاح کند. این ارزیابی میتواند شامل آزمونهای کتبی، فعالیتهای عملی، پروژهها و مشاهدات باشد.
* **توجه به تفاوتهای فردی:** معلم باید به تفاوتهای فردی دانشآموزان توجه کند و برنامههای آموزشی را با توجه به نیازهای هر دانشآموز تنظیم کند. این شامل ارائه پشتیبانی اضافی به دانشآموزان با نیازهای ویژه و چالشهای یادگیری است.
**3. ارزشیابی:**
* **ارزیابی عملکرد:** معلم باید عملکرد دانشآموزان را در طول سال تحصیلی ارزیابی کند و نتایج را به والدین و مسئولان مدرسه گزارش دهد.
* **بازنگری برنامه درسی:** معلم باید به طور مرتب برنامه درسی را بازنگری کند و در صورت نیاز، آن را اصلاح کند تا مطمئن شود که برنامه درسی به طور مؤثر اجرا میشود.
این مراحل به طور کلی نشان دهنده چگونگی اجرای برنامه درسی در مدارس ابتدایی است. با این حال، جزئیات اجرای برنامه درسی ممکن است بسته به مدرسه، معلم، و دانشآموزان متفاوت باشد.
برنامه درسی پوچ مفهومی است که توسط الیوت آیزنر ، یکی از نظریهپردازان برجسته حوزه آموزش و پرورش، مطرح شده است. این مفهوم به آن بخش از دانش، مهارتها یا ارزشهایی اشاره دارد که عمداً یا سهواً در برنامه درسی رسمی آموزش داده نمیشود. این محتوای حذفشده میتواند اثرات قابلتوجهی بر یادگیری و رشد دانشآموزان داشته باشد، زیرا آنچه آموزش داده نمیشود نیز پیامهای خاصی درباره اولویتها و ارزشهای جامعه یا نظام آموزشی به همراه دارد.
---
ویژگیهای برنامه درسی پوچ:
1. حذف آگاهانه یا ناآگاهانه:
برخی موضوعات به دلایل فرهنگی، سیاسی یا اعتقادی حذف میشوند، در حالی که برخی دیگر به دلیل بیتوجهی یا محدودیت منابع کنار گذاشته میشوند.
2. تأثیرات ضمنی:
نبود یک موضوع در برنامه درسی ممکن است به دانشآموزان این پیام را منتقل کند که آن موضوع اهمیت کمی دارد یا بیارزش است.
3. شکلدهنده باورها و نگرشها:
برنامه درسی پوچ بهطور غیرمستقیم باورها و نگرشهای دانشآموزان را درباره آنچه که ارزشمند یا غیرارزشمند است، تحت تأثیر قرار میدهد.
4. ارتباط با سایر برنامههای درسی:
برنامه درسی پوچ بخشی از یک چارچوب کلیتر است که شامل برنامه درسی رسمی (آنچه رسماً آموزش داده میشود) و برنامه درسی پنهان (پیامهای ضمنی ناشی از محیط و روشهای آموزشی) میشود.
---
دلایل ایجاد برنامه درسی پوچ:
1. محدودیت زمانی و منابع:
همه موضوعات قابل تدریس در چارچوب زمانی مدرسه یا منابع موجود جای نمیگیرند.
2. تصمیمگیریهای ایدئولوژیک:
برخی موضوعات به دلایل سیاسی، فرهنگی یا مذهبی حذف میشوند.
(مثلاً حذف آموزش حقوق اقلیتها در جوامعی با گرایشهای خاص).
3. تمرکز بر نتایج قابل اندازهگیری:
در سیستمهای آموزشی مبتنی بر آزمون، موضوعاتی که اندازهگیری آنها دشوار است، کنار گذاشته میشوند (مانند هنر یا مهارتهای بینفردی).
4. ناآگاهی یا تعصب برنامهریزان:
گاهی حذف یک موضوع ناشی از بیتوجهی یا سوگیری طراحان برنامههای درسی است.
---
پیامدهای برنامه درسی پوچ:
1. محرومیت از یادگیری:
دانشآموزان فرصت یادگیری موضوعات مهم یا مهارتهای اساسی را از دست میدهند.
(مثلاً نبود آموزش سواد مالی، میتواند دانشآموزان را در مدیریت زندگی آیندهشان با مشکل مواجه کند).
2. تثبیت نابرابریها:
حذف برخی موضوعات ممکن است نابرابریهای اجتماعی یا فرهنگی را تقویت کند.
(مثلاً نبود آموزش درباره حقوق بشر ممکن است آگاهی از مسائل اجتماعی را کاهش دهد).
3. جهتدهی به ارزشها:
برنامه درسی پوچ میتواند ارزشهای ضمنی را به دانشآموزان منتقل کند.
(مثلاً حذف مباحث محیطزیست ممکن است بیتوجهی به مسائل زیستمحیطی را ترویج دهد).
4. محدودیت در خلاقیت:
حذف موضوعاتی مثل هنر یا موسیقی ممکن است تواناییهای خلاقانه و حل مسئله در دانشآموزان را کاهش دهد.
---
مثالهای برنامه درسی پوچ:
1. موضوعات سیاسی یا حساس:
در برخی کشورها، تاریخ معاصر یا مسائل سیاسی حذف میشود.
2. مهارتهای زندگی:
موضوعاتی مثل مدیریت مالی شخصی یا سلامت روان در بسیاری از برنامههای درسی وجود ندارد.
3. آموزش جنسیتی:
در بسیاری از کشورها، آموزش درباره جنسیت، حقوق زنان یا مسائل جنسی حذف یا محدود میشود.
4. مسائل جهانی:
تغییرات اقلیمی، مهاجرت یا عدالت اجتماعی گاهی در برنامهها نادیده گرفته میشوند.
---
راهکارها برای مقابله با اثرات برنامه درسی پوچ:
1. گفتمان باز در طراحی برنامه درسی:
مشارکت متخصصان، معلمان و جامعه برای شناسایی موضوعات مهم و جلوگیری از حذف آنها.
2. افزایش آگاهی معلمان و والدین:
آگاهیبخشی به معلمان و والدین درباره پیامدهای برنامه درسی پوچ و اهمیت موضوعات حذفشده.
3. برنامهریزی انعطافپذیر:
طراحی برنامههای مکمل برای پرداختن به موضوعات حذفشده، مثل فعالیتهای فوقبرنامه یا آموزشهای غیررسمی.
4. ارزیابی مستمر:
بازنگری دورهای در برنامههای درسی رسمی برای شناسایی شکافها و موضوعات نادیدهگرفتهشده.
---
نتیجهگیری:
برنامه درسی پوچ بخشی نادیده از نظام آموزشی است که اثرات آن بر آموزش و جامعه میتواند عمیق باشد. درک و مدیریت آگاهانه این بخش میتواند به بهبود کیفیت آموزش و تقویت ارزشهای انسانی و اجتماعی کمک کند.
بررسی و نقد برنامه درسی در اسناد مربوط به تحول بنیادین آموزش و پرورش دکتر نادر سلسبیلی
مقدمه
با توجه به پیشرفتهای علمی، تأثیر روانشناسی بر آموزش و طراحی برنامههای درسی بیش از پیش روشن شده است. برنامه درسی کارآمد باید به نیازهای عاطفی، اجتماعی و شناختی دانشآموزان توجه داشته باشد تا بتواند آنان را به یادگیرندگانی فعال و مشتاق تبدیل کند. هدف از این کنفرانس بررسی تأثیر اصول روانشناختی بر برنامه درسی و نقش این اصول در بهبود کیفیت یادگیری و پرورش مهارتهای فکری و اجتماعی دانشآموزان است. مباحث اصلی شامل معرفی نظریات یادگیری، اصول پرورش تفکر خلاق و انتقادی، روشهای حل مسئله و ایجاد یادگیری معنادار میباشد.
برای بررسی سیر تحول برنامه درسی ملی ایران از زمان شکلگیری مدارس نوین تا به امروز، باید به بررسی چند دوره تاریخی مهم پرداخت که هر کدام از این دورهها بازتابدهنده تغییرات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران بوده است. در ادامه، این سیر تحول بهصورت مستند و مفصل همراه با ذکر منابع معتبر بررسی میشود.
برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران، بهعنوان یک سند راهبردی در نظام آموزشوپرورش کشور، چارچوبی جامع برای هدایت فرآیند یاددهی-یادگیری و تحقق اهداف تربیتی در نظام آموزشی است. این سند بر مبنای مبانی نظری تعلیم و تربیت اسلامی، اسناد بالادستی نظیر سند تحول بنیادین آموزشوپرورش، و ویژگیهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ایران طراحی شده است. هدف اصلی برنامه درسی ملی، تربیت شهروندانی آگاه، متعهد، و توانا برای زندگی فردی، اجتماعی، و جهانی است.
الگوی غیر فنی:آن دسته از الگوهای برنامه ریزی درسی هستند که با تدارک پیشاپیش برنامه درسی مخالف بوده و هر گونه تصمیم گیری در این زمینه به عهده معلم واگذار میکنند.یعنی افرادی که به ذهنیت، شخصی بودن و اکتشافی بودن تاکید میکنند.
ویژگی های الگوی غیر فنی :۱-برنامه درسی پیشاپیش تنظیم نشده ،خطی نیست و تجویزی عمل نمی کند.۲-محتوا و مطالب موضوعی در فرآیند اجرای برنامه درسی مشخص می شوند.۳-برنامه درسی را باز می بینند.۴-تمرکز اصلی روی محتوای برنامه درسی نیست.۵-برنامه درسی به جای اینکه از قبل تهیه شود،از تعاملات معلم و دانش آموز به دست می آید.

شاید تصور کنید که برنامه ریزی برای دانش آموزان ابتدایی کاری ساده و راحت است اما باید بدانید که برنامه ریزی اشتباه عمل کردن به آن را ناممکن میکند و انجام دادن برنامه را به کاری زجرآور برای دانش آموز مبدل میسازد. به همین دلیل در طراحی یک برنامه ریزی تحصیلی باید به موارد زیر توجه کنید:
رویکرد برنامه درسی بیان دیدگاه درباره تدوین و طراحی برنامه درسی است؛ نقش یادگیرنده، معلم و متخصصان برنامه درسی در برنامه ریزی درسی؛ اهداف برنامه درسی؛ و مسائل مهمی که باید بررسی شوند. با بررسی رویکرد برنامه درسی، مربی می تواند دیدگاه و موضوع آن رویکرد را نسبت به یادگیرنده، موضوعات درسی، هدف های آموزشی، روشها و محتوای درسی و نقش مدرسه و جامعه را در فرایند تعلیم و تربیت مورد بررسی قرار دهد.
اورنشتاین و هاپکینز شش رویکرد برنامه درسی را معرفی می کنند که عبارتند از رویکرد رفتاری، مدیریتی، سیستمی، علمی، انسان گرایان و نومفهوم گرایان. حال به طور خلاصه به معرفی هر یک از آنها می پردازیم.