ارزشیابی آغازین

ارزشیابی آغازین

موضوع: ارزشیابی آغازین

ارزشیابی آغازین و آسیب های آن

امروزه ارزشیابی یادگیری های دانش آموزان یکی از مهم ترین و در عین حال پیچیده ترین ارکان هر نظام تعلیم و تربیت محسوب می شود ، چرا که ارزشیابی پیشرفت تحصیلی نه تنها به عنوان ارزشیابی از برنامه ها و محتوای کتب درسی و تعیین میزان تحقق هدف های آموزشی به کار می رود بلکه به عنوان ابزاری مهم و اساسی جهت ارتقاء دانش آموزان به پایه تحصیلی بالاتر به کار می رود .

ارزشیابی پیشرفت تحصیلی بخش جدایی ناپذیر فرآیند یاددهی – یادگیری محسوب می شود که از زوایای مختلف و ابعاد گوناگون قابل تأمل و در خور توجه و تعمق است . یکی از این ابعاد که نکات ظریف و ظرفیت های قابل توجهی در بردارد ، تقسیم بندی ارزشیابی تحصیلی به لحاظ اجرا و هدف می باشد که از این حیث ، ازرشیابی پیشرفت تحصیلی به چهار دسته تقسیم می شود .

1- ارزشیابی آغازین 2- ارزشیابی تکوینی 3- ارزشیابی تشخیصی

4- ارزشیابی تراکمی

در این نوشتار به دلیل اهمیت موضوع و ضرورت طرح آن فقط به معرفی ارزشیابی آغازین و آسیب های آن پرداخته می شود .

ارزشیابی یا سنجش آغازین

نخستین ارزشیابی که پیش از انجام فعالیت های آموزشی معلم و در آغاز درس به اجرا در می آید را ارزشیابی آغازین می نامند . این نوع ارشیابی به دو منظور یعنی برای پاسخ دادن به دو پرسش زیر مورد استفاده قرار می گیرد :‌

1- آیا یادگیرندگان بر دانش و مهارتهای پیش نیاز درس تازه از قبل تسلط لازم دارند؟(رفتار ورودی)

2- یادگیرندگان چه مقدار از هدفها و محتوای درس تازه را قبلاً یاد گرفته اند ؟ ( رفتار خروجی )

به عبارت دیگر ارزشیابی آغازین به منظور اندازه گیری رفتار ورودی یا مهارتها و دانش های پیش نیاز یادگیری درس تازه به کار می رود . از طریق سنجش رفتاری ورودی معلوم می شود که یادگیرندگان برای یادگیری هدفها و محتوای درس تازه آمادگی های لازم را قبلاً کسب کرده اند یا خیر و دیگر اینکه برای تعیین میزان اطلاعات یادگیرندگان از مطالبی که قرار است به آنان آموزش داده شود به اجرا درمی آید .

متخصصان آموزشی پیشنهاد داده اند که بهتر است معلمان در ارزشیابی آغازین خود ترکیبی از آزمون رفتارهای ورودی و خروجی را با هم به اجرا در آورند . اگر نتایج آزمون رفتار ورودی نشان دادند که تمام یا بعضی از یادگیرندگان برای یادگیری درس تازه آمادگی کافی ندارند ، لازم است معلم پیش از آغاز درس تازه به جبران نواقص یادگیری های قبلی یادگیرندگان یا رفع کم و کسر پیش نیازهای آنان اقدام نماید . اگر نتایج آزمون نشان داد که همه یا بعضی از یادگیرندگان مقداری از مطالب درس تازه را از قبل آموخته اند آنگاه ممکن است لازم باشد که معلم در طرح درس خود تغییراتی بدهد ، بعضی قسمتهای درس را برای بعضی از دانش آموزان حذف کند و برای بعضی دانش آموزان سطح پیشرفته تری از آموزش را به اجرا درآورد .

آسیب ها و چالش ای فرا روی ارزشیابی آغازین :‌

از آنجائیکه همکاران ارجمند و دبیران محترم با اصول و فنون ارزشیابی پیشرفت تحصیلی آشنایی لازم را دارند و از توان علمی و اندیشه های اثر بخش و متحول کننده برخوردارند ؛ اما در پاره ای از موارد شاهد برداشت های نادرست از ارزشیابی آغازین می باشیم که این امر منجر به اجرای ناصواب آن شده است .

یکی از این آسیب ها به کارگیری اصطلاح ارزشیابی تشخیصی به جای ارزشیابی آغازین است . این در حالی است که ارزشیابی تشخیصی مقوله کاملاً متفاوت با ارزشیابی آغازین است که در فرآیند یاددهی – یادگیری مورد استفاده قرار گیرد . به این صورت که در بعضی موارد با دانش آموز یا دانش آموزانی برخورد می کنیم که در یک یا چند ماده درسی ناتوانی های قابل ملاحظه ای دارند و علی رغم ملاحظات متعددی که از طرف معلم به عمل می آید ، اثر بخش نبوده و پیشرفتی در یادگیری آنان صورت نمی گیرد در این مواقع معلم این قبیل دانش آموزان را جهت بهره مندی از خدمات راهنمایی و مشاوره به مراجع ذیصلاح معرفی می کند که این نوع ارزشیابی بیشتر در دوره ابتدایی کاربرد دارد .

دومین چالش فراروی ارزشیابی آغازین ، جایگزین نمودن بررسی تکالیف و اجرای آن به جای ارزشیابی آغازین است ، به این صورت که معلمان از دانش آموزان می خواهند که در جلسه آینده مباحث درس گذشته مطالعه یا فعالیت های مربوط به آن را انجام دهند ، از این رو قبل از آغاز درس جدید به پرسش از سئوالات درس گذشته و یا بررسی تکالیف مربوط به آن بسنده می کنند و به حساب ارزشیابی آغازین می آورند در نتیجه به ارزشیابی آغازین توجه ی نمی شود . این در حالی است که دایره شمول ارزشیابی آغازین به مراتب گسترده تر از بررسی تکالیف است .

ارزشیابی تشخیصی

ارزشیابی تشخیصی یکی از ابزارهای مهم در فرآیند یادگیری و آموزش است که به معلمان کمک می‌کند تا نقاط قوت و ضعف دانش‌آموزان را شناسایی کنند. این نوع ارزشیابی معمولاً در ابتدای یک دوره آموزشی یا قبل از شروع یک موضوع جدید انجام می‌شود و هدف آن بررسی سطح دانش و مهارت‌های قبلی دانش‌آموزان است.

### اهداف ارزشیابی تشخیصی:

1. شناسایی نیازهای یادگیری: با استفاده از ارزشیابی تشخیصی، معلمان می‌توانند نقاط ضعف و قوت دانش‌آموزان را شناسایی کنند و بر اساس آن برنامه‌های آموزشی مناسب‌تری طراحی کنند.

2. تخصیص منابع آموزشی: این نوع ارزشیابی به معلمان کمک می‌کند تا منابع و مواد آموزشی را بر اساس نیازهای خاص هر دانش‌آموز انتخاب کنند.

3. ایجاد انگیزه: وقتی دانش‌آموزان می‌دانند که توانایی‌ها و نقاط ضعف آن‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد، ممکن است بیشتر به یادگیری علاقه‌مند شوند.

### روش‌های ارزشیابی تشخیصی:

1. آزمون‌های کتبی: شامل سوالات چند گزینه‌ای، تشریحی و یا ترکیبی که به سنجش اطلاعات قبلی دانش‌آموزان می‌پردازد.

2. پروژه‌ها و فعالیت‌های عملی: این روش به دانش‌آموزان اجازه می‌دهد تا مهارت‌های خود را در عمل نشان دهند.

3. مشاهده مستقیم: معلمان می‌توانند با مشاهده رفتار و عملکرد دانش‌آموزان در کلاس، اطلاعات مفیدی درباره سطح یادگیری آن‌ها کسب کنند.

4. بحث‌های کلاسی: برگزاری بحث‌های گروهی می‌تواند به شناسایی نقاط قوت و ضعف دانش‌آموزان کمک کند.

### نتیجه‌گیری:

ارزشیابی تشخیصی ابزاری مؤثر برای شناسایی نیازهای یادگیری دانش‌آموزان و طراحی برنامه‌های آموزشی مناسب است. با توجه به نتایج این ارزشیابی، معلمان می‌توانند به بهبود فرآیند یادگیری و تدریس کمک کنند و به هر دانش‌آموز به صورت فردی توجه بیشتری داشته باشند.