اختلال یادگیری دانش آموز ابتدایی و برطرف کردن اختلال آن .نام دانش آموز رضا

در سال تحصیلی ۱۴۰۰در آموزشگاه  شهید اخواست  بعنوان آموزگار مشغول به خدمت شدم. با دانش
آموزی به نام رضا مواجه شدم که دچار اختلال در خواندن شده بود. رفتاری از قبیل شلوغی، بی
حوصلگی از خود نشان می داد و نمی توانست به خوبی بخواند. در هجی کردن کلمات مشکل داشت
و در تخیل و تجسم کلمات، ذخیره سازی و بازیابی اسامی حروف اشکالات زیادی داشت همچنین
نمی توانست حروف را به خوبی ترکیب کند و رضا همچنین خط ناخوانا داشت و در استفاده کردن
از حروف پریشان بود، حروف همخوان مثل (ب) و (پ) را جایگزین هم می کرد .
برای رفع مشکل رضا از والدینش خواستم ،که بیشتر به او توجه کنند و با فرزند خود در هنگام درس
خواندن با ملایمت و مهربانی برخورد کنند و برای مطمئن شدن از اینکه رضا هیچ گونه اختلال
بینایی و شنوایی ندارد او را به دکتر ارجاع دهند و همچنین یک انگیزه مضاعف در رضا ایجاد کنند
تا ایشان به اهمیت و نقش درس خواندن در زندگی پی ببرد به نظر می رسد که عواملی از جمله،
آموزش های نامطلوب خواندن، مشکلات ادراک شنیداری، مشکلات ادراک دیداری و مشکلات مراحل
زبان می تواند دلیلی باشد بر علل اختلال در خواندن؛ اما با بررسی هایی که به عمل آمد متوجه
شدم که با انگیزه می توان اختلال در خواند رضا را برطرف کرد.
در طول این چند سال سابقه تدریس در مدارس محروم استان و در طی صحبت هایی که با همکاران
داشته ام متوجه شدم که سالانه دانش آموزان زیادی وجود دارد که با این مشکل مواجه هستند لذا
اهمیت و ضرورت موضوع مرا به تحقیق و تفحض در این موضوع وا داشته است و در پی آن برآمده
ام چگونه می توان اختلال در خواندن را رضا را برطرف نمود؟
توصیف وضعیت موجود:
در سال ۱۴۰۱.۱۴۰۰پس از انجام مراحل سازماندهی در یکی از مدارس شهرستان مشغول به خدمت شدم
این مدرسه که در مرکز روستا قرار داشت این مدرسه مختلط و یک شیفت بود و کلاس ها همیشه
در شیفت صبح برگزار می شد؛ تعداد150 دانش آموز در این مدرسه در حال تحصیل بودند. مدرسه مذکور دارای مدیریت مستقل، مربی پرورشی، تربیت بدنی و تعداد 5 آموزگار بود که امر تعلیم

تربیت را در این مدرسه بر عهده داشتند. حیاط و محیط ورزشی مدرسه خاکی و فاقد هر گونه
امکانات ورزشی و آموزشی بود. تعداد اتاق های این مدرسه 9 اتاق که در پنج اتاق از این مدرسه
کلاس های درس دایر بود.سرویس های بهداشتی در گوشه ای از حیاط قرار داشت که از وضعیت
مطلوبی برخوردار نبودند. از درب ورودی مدرسه که وارد می شویم در سمت چپ کلاسی  بود که
دانش آموزان پایه اول در آن کلاس مشغول به فعالیت و تحصیل بودند؛ با توجه به ابلاغ خود
مسئولیت اداره و آموزش این کلاس را برعهده گرفتم و کار تدریس را شروع کردم. تعداد دانش
آموزان این کالس25 نفر بود که به تفکیک 13 پسر و 12 دختر در این کلاس بودند و به صورت
دوستانه هر سه نفر روی یک میز و نیمکت نشسته بودند. در ابتدا جهت آشنایی بیشتر با دانش
آموزان از آنها خواستم که خود را معرفی کنند و در پایان روز اول از دانش آموزان خواستم که از
والدین خود بخواهند که روز آینده به مدرسه بیایند تا نکاتی را در مورد آموزش به آنها گوشزد کنم
و بیشتر با خصوصیات فرزندان آنها آشنا شوم با سوال از اولیاء متوجه شدم که همه دانش آموزان به
جزء یک نفر که رضا نام داشت دوره پیش دبستانی را گذرانده اند؛ رضا پسری بلند قد و سبک وزن
بود که موهای بور و چشمهای تیره داشت و در خانواده ای چهار نفره زندگی می کرد و در آخر
محله  می نشست دلیل نرفتن رضا را به کلاس های پیش دبستانی از والدینش جویا شدم و آنها
دلیل را بر بی عالقگی و بی انگیزگی این دانش آموز می دانستند و می گفتند که رضا چندان عالقه
ای به درس خواندن ندارد. با توجه به اینکه بقیه ی دانش آموزان تقریباًَ با مفاهیم اولیه جهت ورود
به پایه ی اول آشنایی داشتند به جزء رضا، در نتیجه این امر باعث شد که بیشتر ایشان را مورد
توجه قرار دهم. در بعضی مواقع دانش آموزان از ایشان گله داشتند که آنها را مورد آزار و اذیت قرار
می دهد، موقعی که سوالی از ایشان می پرسیدم ساکت می نشست و هیچی نمی گفت که احساس
می کردم لال  است یک ماه از سال گذشت آموزش حروف و اعداد را شروع کردیم ولی متأسفانه رضا
قادر به شناسایی حروف نبود و اعداد و مفاهیم ریاضی را خیلی آهسته یاد می گرفت و در بعضی
مواقع به کلی فراموش می کرد چند روزی به ایشان فرصت دادم و از شیوه های مختلف جهت
آموزش استفاده کردم ولی باز هم رضا قادر یادگیری و ترکیب حروف نبود و نمی توانست چیزی
بخواند بر خود واجب دانستم و به این فکر افتادم تا چاره ای بیاندیشم که چگونه مشکل رضا را که همان اختلال در یادگیری
به خصوص که اختلال  در خواندن بود برطرف کنم در همین حین برای
رفع مشکل رضا سولاتی به ذهنم خطور کرد. که آیا:
– 2- 1مشکلات بینایی رضا باعث اختلال در یادگیری ایشان شده است؟
-2-2مشکلات  شنوایی رضا باعث اختلال در یادگیری شده است؟
-3-2آیا بی انگیزگی رضا می تواند دلیل بر عدم یادگیری باشد؟
-4-2آیا شیوه ی آموزشی خودم باعث شده که رضا نتواند مطالب را یاد بگیرد؟
-5-2آیا نگذراندن دوره ی پیش دبستانی باعث شده که رضا نسبت به بقیه ی هم کلاس های خود
مفاهیم را خیلی دیرتر یاد بگیرد؟
-6-2چه راه حل هایی برای حل این مشکل وجود دارد؟
-7-2چه نیروها یا چه کسانی می توانند در حل مشکل کمک کنند؟
-8-2از چه روش هایی استفاده کنم تا رضا بتواند مطالب را سریعتر و بهتر یاد بگیرد؟
از طریق مشاهده رفتارهای رضا را زیر نظر گرفتم و اژلاعات لازم  در مورد رضا را بدست آوردم و از
طریق مشاهده مشارکتی تغییراتی که در نتیجه ارتباط با من ایجاد گردید و تأثیراتی که متغیرها بر
ایشان می گذاشت مورد مشاهده قرار گرفت و از طریق مصاحبه اطلاعات لازم در مورد سابقه رفتاری

رضا از خانواده رضا و همسایگان و مدیر مدرسه و اولیاء ایشان بدست آمده به نظر می رسد از طریق
این روش ها اطلاعات لازم در مورد رضا بدست آید و ما هر چه بیشتر با خصوصیات اخلاقی  و رفتاری
رضا آشنا شوم تا بتوانیم مشکل رضا را بهترحل نمائیم.
مشاهده رفتار رضا:
ابتدا رفتارهای رضا را زیر نظر گرفتم و به دقت او را مشاهده کردم وقتی که از رضا خواستم خود را
معرفی کند خیلی آهسته و دست و پا شکسته خود را معرفی کرد و دانش آموزان خیلی از ایشان گله داشتند و می گفتند در
مواقعی که در کلاس نیستید ما را مورد آزار و اذیت قرار می دهد رضا
دانش آموزی چپ دست و پوستی سیاه داشت با توجه به اینکه از همان ابتدا شروع تدریس، متوجه
اوضاع رضا شده بودم که چندان به درس اهمیتی نمی دهد در بعضی مواقع دانش آموزان اصطلاح 
تنبل را برای ایشان به کار می بردند که این کار مرا به فکر وادار می کرد تا بتوانم کمکی به ایشان
کنم، او کودکی دست و پا چلفتی بود در گرفتن مداد هماهنگی خوبی نداشت و نوشته هایش دارای
نظم کافی نبود نمی توانست کلمات را مرتب کند و با اشتباهات مکرر کلمات را ادا می کرد؛ و نمی
توانست کلماتی را که می خواهد ادا کند، به خاطر بیاورد، و در مواقعی که از ایشان سوالی می
پرسیدم سردرگم بود و جواب قانع کننده ای نمی داد. اطلاعات روز رضا نسبت به بقیه ی هم کلاسی
های خود کمتر بود، با گذشت زمان متوجه شدم که جهت خواندن و نوشتن، ترکیب حروف بسیار
ضعیف عمل می کند و مطالبی  را که هم یاد می گرفت خیلی سریع فراموش می کرد، سخت گیری
بیش از حد خودم در کلاس در درس منجر به فرار رضا از کلاس  می شد و اکثر مواقع از انجام
تکالیف سرباز می زد این موضوع را با شورای مدرسه در میان گذاشتم، تا که بسا بتوانیم کمکی به
ایشان کنیم از مدیر و همکاران خواستم تا در مواقعی که رضا در زنگ تفریح در حیاط مدرسه به
استراحت می پردازد رفتارش را زیر نظر بگیرند مدیر در پی مشاهدات خود چنین اظهار نظر کرد
که به نظر می رسد که رضا اعمالی از هم گسیخته دارد. در حیاط مدرسه هم کلاسی  های خود را
مورد آزار و اذیت قرار می دهد مربی تربیت بدنی در طی زنگ ورزش در پی مشاهدات خود چنین
اظهارو نظر کرد که رضا هیچ توجهی به ایشان نمی کند کارهایش بسیار عجول است و بسیار به
بازی فوتبال علاقه  دارد در زمین فوتبال بیش از حد به زمین می خورد. دامنه توجه ایشان بسیار
کوتاه است و در تمرکز مشکل دارد اولیائش را به مدرسه دعوت کردم و موضوع را برایشان توضیح
دادم اولیاء بیان می کردند که رضا چندان علاقه ای به درس خواندن ندارد و در خانه برای انجام
دادن تکالیف خیلی ما را اذیت می کند. فردی بی حوصله است و در خانه بسیار بد اخلاق است. 
مادرش می گفت همیشه در درس ها به او کمک می کنم، چون در خانه کار دیگری ندارم، وقت
توجهی نمی کند 
و این کار مادر باعث شده بود، که او بیشتر از حد به مادر وابسته باشد و نتواند به
تنهایی درس بخواند. چون در خواندن سرعت عمل بالایی  نداشت و درست نمی خواند متوجه مطالب نمی شود البته قدرت
یادگیری او بالا نبود. با همه ی این وجود برای اینکه مطمئن باشم رضا از
لحاظ جسمی سالم است یا نه به سراغ شناسنامه سلامت  ایشان و پرونده تحصیلی او رفتم اما با
بررسی پرونده ایشان متوجه شدم که رضا از وضعیت بینایی و شنوایی نسبتا خوبی برخوردار است. 
برای رفع مشکل رضا مسئله را با چندین نفر از مدرسین، روانشناسان و همکاران با تجربه ای که
سابقه ی بیشتری در امر تعلیم و تربیت داشتند در میان گذاشتم و بعد به دنبال کتاب های
روانشناسی اختلال های یادگیری و تحقیقاتی که در این زمینه صورت گرفته بود رفتم و آنها را مورد
مطالعه قرار دادم تا ببینم مشکل را چگونه می توانم حل نمایم در واقع من خودم را چگونه تغییردهم و چکار کنم تا وضعیت رضا بهتر شود. اهم مشاهدات و نکات جالبی که در طی مشاهدات به
آن پی برده شد، را می توان به موارد زیر اشاره کرد.
• رضا دانش آموزی بی انگیزه است که چندان علاقه ای به درس خواندن ندارد
• رضا دوره پیش دبستانی را نگذرانده است
• در خواندن شفاهی و کالمی تردید می کند
• گاهی دچار لکنت می شود
• حافظه دیداری و شنیداری ضعیفی دارد
• در مدرسه سازگاری شخصی مناسبی ندارد
• کلمه به کلمه می خواند
• احساس نا امیدی، بی لیاقتی و کم جرعتی می کند
• تمایلی به خواندن ندارد.
نارسا خوانی عبارت از اختالل در خواندن و نیز قابل فهم نبودن مطالب خوانده شده، از واژه نارسا
خوانی مشتق از واژه یونانی به معنای اشکال در خواندن کلمات است این مسأله نه تنها به معنای
مشکل در خواندن کلمات بلکه به صورت گسترده تر اشکال در هجی کردن، نوشتن و دیگر جنبه های زبانی می باشد
ارائه راه و حل ها:
برای اینکه بتوانیم به رضا کمک کنیم در پی مطالعاتی که انجام داده ایم متوجه شدیم که می توان
راههای مختلفی برای درمان ایشان انجام داد با توجه به اینکه رضا دچار مشکالت خواندن می باشد
و ضعفی که در این مهارت از خود نشان می دهد نمی تواند در برنامه های آموزشی مدرسه پیشرفتی
حاصل نماید از لحاظ تاریخی، آموزش خواندن اولین مسئولیت مدارس بوده است از جمله راه حل
هایی که می توان انجام داد تا بتوانیم به رضا کمک کنیم می توان به راه و حل های زیر اشاره نمود
) 1ا ستفاده از روش های آوایی و کل خوانی می باشند که در شیوه ی اول آموزش مبتنی بر
آموزش آواها به صورت جداگانه و نهایتا ترکیب آنها جهت رسیدن به کلمه و کد برگردانی اطالعات
و معنا می باشد
) 2 شیوه ی کل خوانی یا ببین و بگو بوده که در این شیوه شکل کلی کلمه ارائه گردیده و کودکان
مبتنی بر حافظه بصری خود به یادگیری کل کلمه و کد برگردانی آن به یکباره می پردازد که این
شیوه در کشور اجرا شده و به لحاظ بازده آموزشی بسیار مفید بوده است
) 3بازی درمانی1: تلفظ در هنگام خواندن استفاده از وسایل بازی حروف صدادار است. طراحی بازی
منجر به یادگیری تفریحی می شود که ذهن را طوری تحریک می کند تا در تمام طول مدت
یادگیری کاملافعال باقی بماند
) 4استفاده از گفتار درمانی به موازات آموزش اشکال و تفکیک تلفظ صدا وجود دارد که می تواند
از این طریق روی صداها مسلط شوند. کارت های بازی آموزش افراد را قادر به خواندن آسان، مؤثر
و کاربردی خواهد کرد
) 5می توان با برگزاری مسابقه و بازی صداها کسانی که برنده شده و جایزه می گیرند را با انگیزه
کرد. برای درمان این نوع کودکان که اختلال در خواندن دارند بعضی از متخصصان کالس های  تقویتی
توصیه کردند که این کلاس  ها در ناتوانی شدید و اختصاصی یا اولیه با ضایعه مغزی کارساز نیست
ولی در انواع ثانوی مؤثر بوده و کودک به خوبی پیشرفت می کند
6برنامه های فردی برای کودک، علاقه آموزگار به نحوه تدریس، تقسیم برنامه ها به اجزای کوچک و تکراری، گماردن کودک در کلاس پایین تر برای درسهایی که ضعیف است

 

اعطای پاداش برای پیشرفتهایی مختصر و رفع اضطراب و عدم اعتماد در ناتوانی ثانوی اصول درمان
را تشکیل می دهد. از جمله روش های آموزشی مفید در خواندن به کودکان نارسا خوان عبارتند از
 :
) 1شیوه ی تجربه زبانی1
) 2شیوه چند حسی در خواندن
) 3آموزش خواندن برنامه ای2
اجرای راه حل موقت و نظارت بر آن:
با توجه به اظهارات مادر رضا در طی مصاحبه ای که با ایشان صورت گرفت به این نتیجه رسیدیم
که رضا یک دانش آموز بی انگیزه است. در واقع ایجاد انگیزه و هوشیاری در دانش آموزان و وجود
دقت و توجه از عوامل مهم در فراگیری مطالب درسی است و دقت و توجه کم سبب یادگیری ضعیف
در دانش آموزان می گردد برای ایجاد انگیزه در رضا سعی کردم ابتدا رضا را در ردیف اول کلاس
بنشیند و با کمترین توجهی که به درس از خود نشان می داد او را مورد تشویق قرار دهم سعی
کردم تکالیف کمتری برای رضا مشخص کنم و بیشتر در هنگام نوشتن از شیوه ی آینه نویسی
استفاده کند هیچ وقت رضا را با بقیه ی دانش آموزان مقایسه نکردم و اصطلاحا  تنبل یا ضعیف را
برای ایشان به کار نبردم و از دانش آموزان خواستم تا بیشتر ایشان را مورد توجه و محبت خود قرار
دهند و ایشان در کنار دانش آموزانی می نشست که علاقه زیادی به درس خواندن داشتند با ایشان
در مورد اهمیت درس خواندن و نقشی که خواندن در جهت اهداف زندگی دارد صحبت کردم و هر
روز که وارد کلاس می شدم می گفتم رضا نسبت به روزهای قبل خیلی بهتر شده و ایشان را مورد
تشویق دانش آموزان قرار می دادم؛ و چندین بار درصف صبحگاه ایشان را مورد تشویق دانش آموزان
قرار دادم در هنگام خواندن از روی کتاب، به خاطر اینکه رضا نسبت به بقیه ی دانش آموزان ضعیف
تر می خواند سعی کردم همیشه آخرین نفری باشد که از روی کتاب بخواند و در هنگام خواندن
دانش آموزان از روی کتاب دست رضا را زیر خطوط هر صفحه کتاب قرار می دادم و به ایشان کمک
می کردم تا از روی کتاب بخواند از والدین خواستم که در خانه بیشتر به رضا توجه کنند و هیچ
وقت اصطلاحات  منفی مثل کلمه تنبل که باعث می شد رضا نسبت به درس بی انگیزه شود به کار
نبرند، در ادامه شیوه ی درس خود را عوض کردم و همه ی مباحث را در قالب طنز و بازی به دانش
آموزان آموزش دادم، هر روز که رضا را مورد ارزشیابی قرار می دادم متوجه شدم رضا با روحیه ی
شادتری وارد کلاس  می شود و بهتر از روزهای قبل مطالب را یاد می گیرد.
و اهم این اطلاعات که برگرفته از مشاهدات خودم، مصاحبه با والدین، هم کلاس ها و شورای
مدرسه، مربی تربیت بدنی بود و همچنین طی مطالعاتی که از طریق کتب مختلف و اینترنت صورت
گرفت به این نتیجه رسیدیم که دالیل  مختلفی می تواند دلیل بر ایجاد اختلال در خواندن رضا باشد
اما طی مشاهدات رفتار رضا و مصاحبه ای که با خانواده رضا صورت گرفت متوجه شدم که بی
انگیزگی بیش از حد باعث شده بود که رضا هیچ گونه توجهی و علاقه ای به درس نداشته باشد و
ما به دنبال ارائه راه و حل مناسب بودیم که بتوانیم این انگیزه را در رضا ایجاد بکنیم. در واقع تغییر
رفتار والدین و معلم می توانست این انگیزه را در رضا ایجاد کند و رضا متوجه نقش و اهمیت درس
خواندن در زندگی خود شود، اما پس از اجرای راه و حل، با گذشت زمان متوجه شدم وضعیت رضا
رو به بهبود است و خیلی روانتر و با آرامش بهتر صحبت می کند و کمتر هم کلاسی  های خود را
اذیت می کند و در ترکیب حروف و روان خوانی مهارت بهتری کسب کرده بود تکالیف را بهتر انجام
می داد و در هنگام خواندن جاهایی که با مشکل مواجه می شد از معلم یا هم کلاسی های خود 
رفع اشکال سوال می پرسید و کارهای خود را با اعتماد به نفس بالاتری   انجام می داد. بعد از گذشت

 

پنج ماه از سال تحصیلی والدینش را به مدرسه دعوت کردم آنها بیان کردند که رضا هر صبح با
علاقه ی بیشتری و خیلی سریع از خواب بیدار می شود و تکالیف را به موقع انجام می دهد و در
خانه از روی کتاب بخوانیم می خواند و وضعیت فرزندشان را روبه بهبودی اعلام کردند. و طی بازدید
آموزشی که معاونت آموزشی مجتمع از کلاس داشتند از وضعیت رضا و تغییراتی که در رفتار رضا
ایجاد شده بود رضایت کامل داشتند.
نتیجه گیری:
اختلال در خواندن بسیار متداول و در عین حال برای کودکان دردآور است که این بیماری را دارند
و نمی توانند دریابند که چرا خواندن برایشان دشوار است. در حالی که می دانند، به اندازه ی
دوستانشان باهوش اند. بسیاری از کودکان اعتماد به نفس خود را از دست می دهند و این می تواند
آنها را به ناتوانی، تهاجم و حتی بزهکاری هدایت کند همچنین بسیاری از افراد مبتلا به بیماری
اختلال در خواندن سعی می کنند توانایی های بالایی خود را در زمینه های دیگری مثل ورزش، علم،
کاربا رایانه، خرید و فروش و یا هنر نشان دهند. در واقع مشکلات ابتدایی آنها با خواندن، باعث نشده
است، تمام آرزوها و اعتماد به نفسشان را ازدست بدهند. نه تنها در یافتن علل بیولوژیکی این بیماری،
بلکه کمک به پیشگیری از آن نیز دشوار است. درک روش بهتر خواندن می تواند، ما را به راهی برای
پشت سر گذاشتن و درمان این مشکل هدایت کند مربیان آموزش همراه با مادران و پدران و
متخصصان بتوانند با اقدامات عملی صحیح به کاهش رنج و درد این بچه ها کمک کنند و به وسیله
راهبردها به کودکانی که اختلال در خواندن دارند کمک کنیم تا خواندن را به صورت هر چه بهتر
یاد بگیرد. خواندن مهارتی است ضروری که معلمان بایستی اطلاعات بسیار وسیعی در آموزش
خواندن داشته باشند هر چند که دالیل زیادی می توانست دلیل بر اختلال در خواندن رضا باشد
ولی در اینجا با تشخیص به موقع و همکاری والدین توانستم مشکل رضا را که همان نداشتن تمرکز
و عدم انگیزه بود برطرف کنم و وضعیت روان خوانی او را بهبود ببخشم

 

 

 

معلم:نوذر مرتضوی 

مدرسه :شهیداخواست شهر صیدون

 

 

 

روش تدریس خلاق

تدریس خلاق چیست؟

به هر روش تدریس نوآورانه، جذاب و اثربخشی که باعث رشد دانش‌آموزان در زمینۀ یادگیری، نحوۀ تفکر و عملکرد آن‌ها شود، تدریس خلاق گفته می‌شود.

در فرآیند تدریس خلاق، معلم تلاش می‌کند تا با شیوه‌های جذاب و خلاقانه، کنجکاوی و علاقۀ دانش‌آموزان را نسبت به موضوع درس برانگیزد. سپس آن‌ها را هدایت می‌کند تا خودشان پاسخ سؤالات را پیدا کنند.

عوامل مؤثر در تبدیل شدن به یک معلم خلاق

عوامل متعددی روی خلاقیت یا عدم خلاقیت یک معلم در تدریس، تأثیر می‌گذارند. در این بخش به برخی از این موارد اشاره می‌کنیم.

1. ویژگی‌های شخصیتی معلم

در بسیاری از مطالعات، ارتباط مستقیم بین شخصیت و روحیات معلم با میزان خلاقیت او در تدریس اثبات شده است.

برای مثال در مطالعه‌ای بر روی تعدادی از معلمان موفق و خلاق مشخص شد که اعتماد به نفس بالا، آمادگی پذیرش تجربیات جدید، قدرت تخیل، تمایل به ساختارشکنی، انعطاف پذیری، ریسک پذیری، انگیزه و میل به یادگیری از جمله ویژگی‌های شخصیتی مشترک اکثر معلمانی است که در تدریس خلاق موفق هستند.

این ویژگی‌های شخصیتی، به معلمان کمک می‌کند تا به طور مداوم در حال یادگیری و نوآوری باشند و بدون توجه به شرایطی محیطی و چالش‌های مختلف، تدریس خود را به روش‌های خلاقانه ارائه کنند.

2. عوامل خانوادگی

همۀ معلمان شرکت کننده در این مطالعه، به این موضوع اشاره کردند که از سوی خانواده برای کسب تجربیات جدید آزادی کامل داشته‌اند. اگر در این مسیر، اشتباهی را مرتکب می‌شدند، معمولا تنبیه یا سرزنشی متوجه آن‌ها نمی‌شد. در چنین شرایطی می‌توانستند از اشتباهات خود درس بگیرند و خلاقیت‌شان را پرورش دهند.

عقاید والدین، وضعیت اقتصادی، اجتماعی و تحصیلی آن‌ها، انتظارات از فرزندان و روابط با آن‌ها، از جمله عوامل مؤثر بر پرورش خلاقیت هستند.

3. تجربیات دوران مدرسه

اکثر معلمان خلاق شرکت‌کننده در این مطالعه معتقد بودند که معلمان دوران مدرسه و تجربیات آن‌ها در زمینۀ یادگیری، نقش مؤثری در پرورش خلاقیت‌شان داشته‌ است. به همین دلیل آن‌ها نیز همواره تلاش می‌کنند تا الگوی مناسبی برای دانش‌آموزان خود باشند و از برنامه‌ها و روش‌های خلاقانه برای تدریس و آموزش استفاده کنند.

4. تعامل با سایر معلمان

گاردنر معنقد است که تعامل با همکاران می‌تواند به خلاقیت و توسعۀ شغلی افراد کمک کند. معلمان نیز از این قاعده مستثنی نیستند. شرکت کنندگان در مطالعۀ مذکور، یکی از عوامل موفقیت خود را تعامل با سایر معلمان بیان کرده‌اند.

برای مثال، یکی از این معلمان بیان می‌کند که در طی زمان‌های استراحتِ بین کلاس‌ها در مورد موضوعات مختلف با سایر همکاران خود بازی‌ طوفان فکری انجام می‌دهند. برخی دیگر از این معلمان نیز در گروه‌های مختلف با همکاران خود در ارتباط هستند. در این گروه‌ها ایده‌های جدید در رابطه با تدریس خلاق، مطرح و بررسی می‌شوند.

راهکارهای تدریس خلاق

در این بخش به برخی از راهکارهای تدریس خلاق بر اساس منابغ علمی و تجربیات مغلمان موفق در این زمینه، اشاره کرده‌ایم.

1. تدریس دانش‌آموز-محور

در تدریس خلاق نقش معلم باید در حد هدایت‌گر و تسهیل کننده باشد. معلم با استفاده از روش‌های تدریس فعال که عالبا دانش‌آموز-محور هستند -مانند بحث گروهی، ایفای نقش، انجام پروژه و غیره- می‌تواند خلاقیت را چاشنی تدریس خود کند.

در این روش‌ها به دانش‌آموز این امکان داده می‌شود تا از زاویۀ دید مورد نظر خود به یادگیری و مطالعۀ یک موضوع بپردازد. بسیاری از مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از روش تدریس دانش‌آموز-محور به شاگردان کمک می‌کند تا خلاقیت، تخیل و قدرت تقکر خود را بهبود ببخشند.

2. استفاده از ابزارهای و رسانه‌های کمک آموزشی

استفاده از وسایل کمک آموزشی خلاقانه متناسب با مقطع و درس مورد نظر، یکی از مهارت‌های مشترک همۀ معلمان خلاق است. به کارگیری محتواهای آموزشی چند رسانه‌ای، پاورپوینت، چینه‌ها، پوسترها و انواع تجهیزات آموزشی باعث افزایش علاقه و مشارکت دانش‌آموزان در فرآیند تدریس می‌شود.

بر اساس برخی مقالات ارائه شده، استفاده از محنواهای ویدیویی، اسلایدی و شخصیت‌های کارتونی در آموزش دروس، خلاقیت دانش‌آموزان را به میزان زیادی افزایش می‌دهد.

پیشنهاداتی برای افزایش خلاقیت در تدریس

در این بخش به چند نکتۀ مفید برای افزایش خلاقیت در و در نتیجه ارائۀ تدریس خلاق، اشاره می‌کنیم.

1. یادگیری را جزو برنامه‌های همیشگی خود قرار دهید

در زمینه‌ای که درس می‌دهید کاملا مسلط شوید. اطلاعاتی بیشتر از محتوای کتاب درسی، کسب کنید و در حین تدریس، این اطلاعات را به دانش‌آموزانتان منتقل کنید.

مطالعۀ کتاب، شرکت در ورکشاپ‌ها و سمینارهای مرتبط، استفاده از دوره‌های آنلاین و وبینارها به شما کمک می‌کند تا از روش‌های خلاقانۀ سایر معلمان ایده بگیرید.

برای افزایش خلاقیت به عنوان معلم ابتدایی، یادگیری را فقط محدود به موضوعات درسی محدود نکنید. یادگیریِ کمی نقاشی، شعر، داستان‌گویی، بازی، ابزارهای جدید تولید محتوای آموزشی و غیره می‌تواند شما را تبدیل به یک معلّم خلّاق کند. استفاده از چنین روش‌هایی در جلب توجه دانش‌آموزان دورۀ ابتدایی و علاقمند کردن آن‌ها به یادگیری بسیار مؤثر خواهد بود.

2. با سایر معلمان در ارتباط باشید

ارتباط با معلّمان خلّاق و موفق تأثیر فوق‌العاده‌ای روی افزایش خلاقیت شما در تدریس دارد. کافیست هر معلّم یک ایدۀ خلاقانه در زمینۀ تدریس خود داشته باشد تا بتوانید از ده‌ها ایدۀ ارزشمند بهره‌مند شوید و در تدریس خود از آن‌ها استفاده کنید.

با وجود فضاهای آنلاینی مانند اینستاگرام، فیسبوک، لینکدین و سایت‌های مختلف، پیدا کردن معلّم‌های خلّاق و یادگیری از آن‌ها، کار دشواری نیست. در گروه‌هایی که مختص معلّم‌هاست حضور پیدا کنید، در کارگاه‌های آموزشی شرکت کنید و ارتباطات جدید بسازید. با مشاهده‌ی معلم‌های خلّاق و موفّق مشاهده خواهید کرد که شما هم می‌توانید یکی از آن‌ها باشید.

3. دفترچه‌ای برای یادداشت کردن ایده‌ها داشته باشید

یک دفترچۀ کوچک مخصوص ایده‌ها همراه خود داشته باشید. سرکلاس، داخل مترو و تاکسی، کنار تختخواب و غیره تا بتوانید هر ایده‌ای که به ذهنتان می‌رسد و یا از معلّم‌های دیگر یاد می‌گیرید فورا و بدون معطلّی یادداشت کنید

نیازی نیست که همۀ ایده‌ها را فورا اجرا کنید. ممکن است یک ایده چند ماه یا چند سال بعد به کارتان بیاید. . اما با ثبت کردن آن‌ها، هم ذهنتان را از آشفتگی بابت تلنبار شدن ایده‌ها نجات می‌دهید و هم نگران فراموش کردن آن‌ها نیستید.

4. موانع خلّاق بودن را در خودتان شناسایی کنید.

هرگاه صحبت از خلاقیت می‌شود بسیاری از معلمان تصور می‌کنند قدرت تخیّل ضعیفی دارند، به اندازه‌ی کافی باهوش و بااستعداد نیستند و یا دیگر سنّی از شما گذشته که بخواهند رفتارهای یک معلم خلّاق و موفّق را داشته باشند؟

به جای پر و بال دادن به این افکار، باید روی عزت نفس خودتان بیشتر کار کنید و از معلم‌هایی که برایتان الگو هستند الهام بگیرید. با بررسی ویژگی‌های این معلم‌ها مشاهده خواهید کرد که آن‌ها نیز افرادی شبیه شما هستند که در اجرای ایده‌های خود از شکست خوردن و قضاوت شدن ترسی ندارند.

5. خلاقیت را تمرین کنید

همان‌طور که جسم ما از طریق ورزش و تمرین به بالاترین میزان توانایی خود می‌رسد، ذهن هم برای خلاقیت و تمرکز نیاز به تمرین و ممارست دارد. برای ورزیده کردن ذهنتان چه تمرین‌هایی انجام می‌دهید؟

 استفاده از فعالیت‌های مانند سودوکو، پازل، جدول و سایر بازی‌های فکری باعث افزایش تمرکز و خلاقیت می‌شوند. برای افزایش خلاقیت خود تا می‌توانید تمرین کنیم. هیچ فرد موفّقی بدون تمرین‌های مستمر به نتایج بزرگ دست پیدا تکرده است. به همین ترتیب شما هم اگر علاقمند هستید که به یک معلّم خلّاق و موفّق تبدیل شوید، از قدرت تمرین و تکرار غافل نشوید.

6. ایده‌هایی را که یادداشت کرده‌اید، عملی کنید

دانش‌آموزان همان‌قدر که به معلّم‌های صبور، با حوصله و شوخ‌طبع علاقه دارند، عاشق معلم‌هایی هستند که درس‌ها را به شیوه‌های خلّاقانه و سرگرم‌کننده آموزش می‌دهند.

بنابراین وقت آن رسیده که دفترچۀ ایده‌های‌تان را باز کنید. شروع به استفاده از برخی ایده‌ها در کلاس کنید، بازخورد بگیرید و در صورت نیاز اصلاحات لازم را پیاده‌سازی کرده و در نهایت آن ایده را جزو ثابتی از برنامۀ تدریس‌تان قرار دهید.

7. خلّاق بودن را جزو اهداف روزانه‌تان قرار دهید

خلّاق بودن در حل مسأله بسیار کمک کننده است. این نکته به خصوص برای معلّم‌ها که مدام در کلاس با مسائل مختلف مواجه می‌شوند و نیاز به حل مسأله دارند بسیار مهم‌تر است.

برای ایجاد این ویژگی در خودتان و تبدیل شدن به یک معلم خلاق، باید این هدف را جزو اهداف روزانه‌‌ی خود قرار دهید نه اهدافی که هر از گاهی به یاد آن‌ها می‌افتید. بنابراین، هر روز به تمام فعالیت‌هایتان در کلاس دقت کنید و ببینید چطور می‌توانید این کارها را به شکلی خلاقانه‌تر انجام دهید و انگیزه و علاقۀ بیشتری را در شاگردانتان ایجاد کنید.

8. به خودتان فرصت بدهید

تبدیل شدن به یک معلم خلاق و موفق، مثل هر فعالیت دیگری زمان‌بر است و نیاز به تمرین و تلاش و اشتیاق دارد. برای یاد گرفتن، اشتباه کردن، بازخورد گرفتن به خودتان زمان بدهید. با صبر و اشتیاق کافی حتما نتایج فوق‌العاده‌ای خواهید گرفت.