پرسشنامه چیست؟
در پاسخ به سوال ” پرسشنامه چیست ” جواب های بسیار زیادی می توان داد؛ اما در اصل، پرسشمامه ها ابزاری برای جمع آوری اطلاعات هستند. در پرسشنامه ها سوالاتی مطرح شده است که برای تکمیل شدن، باید در اختیار پاسخ دهندگان که می تواند طیف وسیعی از مردم را در بر بگیرد، قرار دهید.
در تعریف دیگر، می توان گفت که پرسشنامه ها مجموعه ای از سوالات مرتبط با موضوع تحقیق در قالب یک فرم یا برگه است؛ این سوالات و پرسش ها در اختیار افراد مورد نظر محقق قرار می گیرد؛ افراد نیز باید به پرسش ها پاسخ های واقعی بدهند تا بتوان نتیجه مطلوبی از پرسشنامه به دست آورد.
برای به دست آوردن پاسخ های پرسشنامه، می توانید با افراد مدنظرتان تماس بگیرید، به صورت حضوری پیش آن ها بروید و یا از طریق فضای مجازی سوالات را مطرح کنید؛ در اصل ارزان ترین، کارآمد ترین و سریع ترین روشی که با استفاده از آن می توان اطلاعات زیادی از موضوع تحقیق مورد نظر به دست آورد، استفاده از پرسشنامه (یا به انگلیسی Questionnaire ) است.
پر استفاده ترین روش برای جمع آوری اطلاعات در موضوعات تحقیقی هم همین پرسشنامه ها هستند؛ معمولا محققان به دلیل راحت تر، ارزان تر و سریع تر بودن جمع آوری اطلاعات با استفاده از این روش، از پرسشنامه بهره می گیرند.
شاید برای شما جالب باشد که بدانید برای اولین بار از پرسشنامه در سال 1838 استفاده شد و با گذشت حدودا 183 سال از آن روز، همچنین این روش مورد استفاده قرار می گیرد؛ یعنی از این روش از 183 سال پیش تا کنون بهره گرفته می شود که نشان دهنده محبوبیت بالای آن است و محبوبیت بالای آن نیز اشاره به کاربرد پرسشنامه و ویژگی های مثبت بسیار زیادی که دارد، خواهد بود.
کاربرد پرسشنامه
پرسشنامه کاربرد فراوانی دارد؛ برای مثال، با استفاده از پرسشنامه دیگر نیازی به حضور داشتن محقق و پرسیدن سوال به صورت حضوری نیست. به راحتی می توانید سوال ها را از طریق راه های غیر حضوری مانند فضای مجازی و …، به جامعه هدفتان ارسال کنید و پاسخ ها را دریافت کنید.
با استفاده از پرسشنامه می توانید پاسخ ها را سریع تر دریافت کنید و در نتیجه، در زمان کمتری به نتیجه تحقیق برسید؛ البته پاسخ های به دست آمده به معنی پایان کار نیست و شما باید حتما آن ها را مورد بررسی قرار دهید و به خوبی آن ها را تحلیل کنید؛ زیرا جواب افراد مختلف با توجه به شرایط فعلی که دارند، است و نمی توان پاسخ تمام افراد را در یک سطح و رتبه قرار داد.
طبیعتا جواب فردی که بیشتر به موضوع تحقیق شما نزدیک است، مهم تر از افرادی که دور تر از او هستند خواهد بود؛ این جواب برای شمایی که به عنوان یک محقق بر روی موضوعی تخصصی تحقیق می کنید، ارزش بیشتری خواهد داشت.
با توجه به اینکه سوالات را می توانید به صورت مجازی هم با پاسخ دهندگان به اشتراک بگذارید و جواب هایشان را دریافت کنید، علاوه بر اینکه نیازی به حضور محقق نیست، نیازی به حضور پاسخ دهنده هم نخواهد بود؛ این مسئله، سرعت کار را بسیار بالا تر و هزینه را بسیار کمتر خواهد کرد.
با استفاده از پرسشنامه، می توان تمام جنبه های تحقیق از نظر کیفیتی و کمیتی را بررسی کردید؛ در حالی که برخی از روش های تحقیق و ابزار های آن، به شما این دو فاکتور و متغیر را به صورت همزمان ارائه نمی دهد و فقط با یکی از این دو متغیر باید کارتان را پیش ببرید.
البته یک نکته در این باره وجود دارد و آن هم این است که به هیچ عنوان نباید هدایتی از طرف محقق به پاسخ مورد نظر صورت بگیرد؛ در این صورت، پاسخ دهنده تا حدودی مجبور به دادن پاسخ با توجه به نظر محقق می شود و پرسشنامه هیچ ارزشی نخواهد داشت. در اصل پرسشنامه ای ارزش دارد که پاسخ توسط خود افراد بدون هیچگونه نشان و محدودیتی داده شود و دخالتی در آن وجود نداشته باشد.
باید توجه داشته باشید که حتما پاسخ دهندگان به درستی و کاملا با توجه به خودشان، پرسش ها را پاسخ دهند؛ یکی از اصلی ترین مشکلات در پرسشنامه، همین اشتباه پاسخ دادن افراد است.
در واقع پاسخ دهندگان برای اینکه بتوانند تصویر مثبتی از خود بر جای بگذارند، مجبور به دروغ گفتن می شوند؛ شما نباید اجازه دهید که دروغی بگویند و تمام زمینه ها را برای دریافت پاسخ های صادقانه آماده کنید. برای مثال، ممکن است دانش آموزان درباره معلمشان که عملکرد خوبی هم ندارد، به دلیل اینکه خجالت می کشند یا خودشان را دانش آموز خوبی جلوه بدهند، خوب تعریف کنند و مشکلات تدریسی یا اخلاقی او را نگویند.
برخی افراد از به خطر افتادن اطلاعات شخصیشان می ترسند که کاملا حق دارند؛ شما باید به آن ها بگویید که قرار نیست با پاسخ دادن به این سوالات، از نظر امنیتی دچار مشکل شوند و امنیت آن ها تهدید شود.
پرسشنامه ها برای شناختن افراد نیز به کار می رود؛ برای مثال، شما قرار است با ویژگی ها و خوبی های مردم یک روستای کوچک آشنا شوید. در نتیجه، پرسشنامه را در اختیار فرد یا افرادی که با مردم این روستا در ارتباط هستند قرار می دهید؛ در این پرسشنامه سوالاتی درباره مردم آن روستا پرسیده شده است که فرد یا افراد مورد نظر شما باید به آن پاسخ بدهند.
بعد از دریافت پاسخ پرسش هایتان، آن ها را بررسی می کنید و به نتیجه واحد و نهایی درباره آن افراد دست پیدا می کنید؛ اگر قرار باشد این کار را با استفاده از روش های دیگر انجام دهید، علاوه بر اینکه هزینه هایتان افزایش پیدا خواهد کرد، زمان زیادی را هم از دست خواهید داد که به هیچ عنوان مناسب شما نخواهد بود.
انواع پرسشنامه
به طور کلی، دو نوع پرسشنامه مورد استفاده محققان قرار می گیرد؛ این دو نوع اکتشافی یا کیفی و استاندارد شده یا کمی نام دارند که هر کدام کاربرد متفاوتی با یکدیگر دارد و پاسخ های آن ها نیز نتایج گوناگونی به محقق خواهد داد.
پرسشنامه اکتشافی یا کیفی
اگر در این حوزه با کلمه پرسشنامه بدون ساختار مواجه شدید، بدانید که منظور از آن، همین Questionnaire اکتشافی یا کیفی است؛ این پرسشنامه ها برای به دست آوردن داده های کیفی مورد استفاده قرار می گیرند.
منظور از داده های کیفی، داده هایی است که می توانند مشاهده و ثبت شوند اما عددی مشخص نیست؛ یعنی عددی وجود ندارد و همه داده ها کیفی خواهند بود که طبیعتا بررسی آن با داده های کمی متفاوت است و اطلاعات متفاوتی را نسبت به داده های کمی ارائه می دهد.
در حوزه تولید محتوا، ممکن است شما از شخصی درباره انجام کار ها نظر بخواهید؛ او نیز با توجه به سوال هایی که در پرسشنامه اکتشافی یا همان کیفی پرسیدید، جواب شما را می دهد که در مورد نوع نوشته، کیفیت آن، لحن محتوا و … خواهد داشت که موجب بهبود یافتن کیفیت محتوا خواهد شد.
پرسشنامه اکتشافی یا کیفی، برای شروع کار ها مناسب هستند؛ یعنی زمانی که قصد شروع یک کار یا تحقیق را دارید و اطلاعات کافی درباره آن ندارید، به کمک شما می آید؛ در واقع این پرسشنامه تا قبل از طراحی راه حل درباره موضوع مورد نظر کاربرد دارد.
در تعریفی بهتر، می توان گفت که پرسشنامه های اکتشافی برای جمع آوری اطلاعات اولیه مناسب هستند؛ یعنی شما نمی توانید برخی اطلاعات را به صورت تخصصی از جواب افراد به سوالات این نوع Questionnaire به دست آورید و برای جمع آوری اطلاعات تخصصی تر، باید به نوع دیگر پرسشنامه ها که استاندارد شده یا کمی نام دارد، مراجعه کنید.
بهترین ابزار و روش برای شناختن بازار و بررسی اتفاقات درون آن، همین پرسشنامه اکتشافی است؛ اگر قصد شناخت یک حوزه و جمع آوری اطلاعات بیشتری درباره آن را دارید، حتما از این پرسشنامه ها استفاده کنید.
پرسشنامه استاندارد شده یا کمی
اگر با کلمه پرسشنامه ساخت شده مواجه شدید، بدانید که منظور همان پرسشنامه استاندارد شده یا کمی است؛ در این نوع پرسشنامه، می توان اطلاعات کمی را جمع آوری کرد. در واقع محققان برای جمع آوری اطلاعاتی که با تعداد یا اعداد قابل اندازه گیری باشند، از این نوع پرسشنامه استفاده می کنند.
با توجه به اینکه جواب ها در این نوع پرسشنامه باید حتما به صورت عددی یا تعدادی باشد ( قابل اندازه گیری باشد )، سوالات نیز باید با چه اندازه، چه مقدار و یا چه تعداد پرسیده شود؛ برای مثال، قصد دارید از چند مدرسه درباره تعداد دانش آموز هایشان سوال بپرسید؛ طبیعی است که پاسخ آن ها عدد خواهد بود.
زمانی که اطلاعات اولیه را به دست آوردید یا فرضیه های اولیه را طرح کردید، از پرسشنامه استاندارد یا کمی استفاده می کنید؛ در واقع این کار بهتر است و اجباری نیست. همانطور که گفته شد، پرسشنامه های اکتشافی یا کیفی برای جمع آوری اطلاعات اولیه و قبل از اینکه فرضیه ای طرح شود به کار می روند و این نوع پرسشنامه ها برای جمع آوری اطلاعات بعد از طرح فرضیه اولیه و اطلاعات پایه به دست آمده، کاربرد دارد و مورد استفاده قرار می گیرد.
+ نوشته شده در سه شنبه ۱۴۰۳/۱۰/۱۸ ساعت 19:44 توسط مرتضی فاضلی
|
اساتید و دانشجویان دانشگاه فرهنگیان خوزستان سایت حاضر را با هدف اشتراک دانش و تجربه در زمینه رشته های مختلف دانشگاه فرهنگیان راه اندازی نمودند. هدف آن است که دانشجویان ورودی هر سال این مرکز با همکاری با اساتید خود در دروس مختلف ، کتب علمی، فایل های تدریس، پروژه های علمی دانشجویی انجام شده، تجارب و خاطرات خود از آموزش دانش آموزان، محتواهای علمی و مفید، معرفی سایت های مورد نیاز حرفه معلمی و.... را با هدف کمک به آموزش و پرورش( سیاست گذارن/ معلمان / مدیران/ معاونین) و دانشگاه فرهنگیان( اساتید/ مدیران/ معاونین و دانشجو معلمان و مهارت آموزان ماده 28) به اشتراک بگذارند.