مبانی جامعه شناسی برنامه ریزی درسی
مبانی جامعهشناسی برنامهریزی درسی
این فصل به بررسی یکی از مهمترین مبانی برنامههای درسی میپردازد. ابتدا تعریف جامعه، فرهنگ و عناصر اساسی آن، رابطه میان برنامه درسی و عناصر مهم فرهنگ، و برنامه درسی و میراث فرهنگی مطرح میشود. سپس جایگاه مدرسه به عنوان آزمایشگاه اجتماع و نحوه برخورد برنامهریزان درسی با مسائل و نیازهای اجتماعی بررسی میشود. در ادامه، مسائل و مشکلات اجتماعی برنامهریزان درسی در پنج بخش دستهبندی شده و الگویی برای تعیین اهداف و محتوای برنامه از تعامل مسائل شخصی و اجتماعی ارائه میگردد.
تعریف جامعه و فرهنگ
جامعه از گروههای انسانی با ارتباط محکم، شیوه زندگی مشترک و آگاهی از هدف تشکیل میشود. ایدئولوژی و نهادهای آن با ایجاد موازین و قراردادهای حاکم بر رفتار افراد، پایداری این گروهها را حمایت میکند. ارتباطات و کنش متقابل عامل اصلی موجودیت جامعه است. فرهنگ نیز مجموعهای از آداب و رسوم، سنتها، افکار، ارزشها و باورهای یک نسل است که شامل دستاوردهای مادی (تمدن) و معنوی میباشد.
عناصر اساسی فرهنگ و رابطه با برنامه درسی
عناصر فرهنگ شامل )عناصر عمومی (رفتارهای رایج در کل جامعه)، عناصر تخصصی (رفتارهای خاص حرفهای) و عناصر اختراعی (روشها و ابداعات جدید میباشد. برنامههای درسی باید بر تربیت عمومی و گسترش عناصر عمومی فرهنگ تأکید کنند و به تدریج دانشآموزان را به افرادی ماهر و متخصص تبدیل نمایند. توجه به عناصر اختراعی نیز برای پرورش تفکر انتقادی و خلاق ضروری است.
برنامه درسی و میراث فرهنگی
برنامهریزان درسی باید تجربیاتی را برای فهم و درک میراث فرهنگی، ارزشیابی آن، و توسعه و تکامل فرهنگ جامعه سازماندهی کنند. این فرایند شامل انتقال میراث گذشته، بررسی و ارزشیابی دستاوردهای گذشته، و زمینهسازی برای توسعه و گسترش زمینههای مطلوب است. توجه به تمامی ابعاد و عناصر فرهنگ در این فرایند ضروری است.
مدرسه به عنوان آزمایشگاه اجتماع
مدرسه نقش مهمی در فرآیند اجتماعی شدن و رشد اجتماعی دانشآموزان دارد. کلاس درس به عنوان یک گروه اجتماعی پویا، از قوانین و روابط حاکم بر گروههای اجتماعی پیروی میکند. شناخت پویایی گروهی در مدرسه به معلمان و برنامهریزان درسی کمک میکند تا کلاس درس را بهتر هدایت کنند و شیوههای متناسب تدریس و آموزش را به کار گیرند.
مسائل و مشکلات اجتماعی برنامهریزان درسی
مسائل و مشکلات اجتماعی پیش روی برنامهریزان درسی در پنج دسته قرار میگیرند: انفجار دانش، مسائل اقتصادی، مسائل اجتماعی-جمعیتی، مسائل ناشی از تغییر سازمانی، و مسائل ارزشی. انفجار دانش نیاز به ارزیابی مجدد و مداوم برنامههای درسی را ضروری میسازد. مسائل اقتصادی شامل تغییر ماهیت اقتصادی جامعه، تحول در منابع انرژی و الگوهای اشتغال است. مسائل اجتماعی-جمعیتی به تعداد و رشد جمعیت، الگوهای خانوادگی و وسایل ارتباط جمعی مربوط میشود.
تعامل علائق شخصی و نیازهای اجتماعی
برنامهریزان درسی باید به تعامل بین علائق و مسائل شخصی دانشآموزان و نیازهای اجتماعی توجه کنند. از این تعامل میتوان موضوعات اساسی برنامه درسی را استخراج کرد. به عنوان مثال، در سطح دبیرستان، موضوعاتی مانند تغییر و تحول، هویت، پیوستگی جهانی، سلامتی، حل تعارض و عدالت از این تعامل به دست میآیند.
روش تدریس نمایش علمی
روش تدریس نمایش علمی
روش نمایش علمی یک روش آموزشی است که به یادگیری مهارتهای عملی کمک میکند، به ویژه زمانی که امکانات آموزشی محدود است. در این روش، معلم مهارتها را به دانشآموزان نشان میدهد و آنها میتوانند با دیدن و تمرین، یاد بگیرند
مراحل اجرایی نمایش علمی
آمادگی و جهت دهی 2-توضیح و نمایش-1
ارزشیابی 4- تمرین منظم-3
1_آمادگی و جهت دهی:
الف) - معلم وسایل لازم را آماده میکند و اهداف درس را مشخص میکند
ب) معلم باید مطمئن شود که همه چیز برای نمایش آماده است
برای اجرای این مرحله معلم باید نکات زیر را مدنظر قرار دهد
۱_سطح عملکرد دانش آموزان را در مهارت موردنظر مشخص کند؛
۲ .محتوای درس و ارتباط آن با دانش و تجاربگذشته دانش آموزان را مشخص سازد
؛ 3 .فرایند یادگیری یعنی قسمتهای مختلف درس و مسئولیتهای دانش آموزان را در هر قسمت
مشخص کند و مورد بحث قرار دهد؛
۴ .با ذکر ضرورت یادگیری مهارت جدید، توجه و انگیزه بادگیری دانش آموزان را افزایش دهد.
عواملی که معموال یادگیری را آسان می سازند عبارت اند از:
۱_رائه مطلب به صورت گامهای کوتاه به نحوی که دانش
آموزان در هر زمان بر یک نکته تسلط یابند؛
۲ )فراهم آوردن مثالهای مختلف از مهارتها و مفاهیم جدید
۳_اجتناب از حاشیه روی و انحراف از موضوع
.
.
خودسنجی و همسال سنجی در ارزشیابی کیفی توصیفی
البته! در اینجا توضیحات بیشتری دربارهی خودسنجی و همسالسنجی در ارزشیابی کیفی توصیفی ارائه میدهم:
---
توضیحات بیشتر درباره خودسنجی و همسالسنجی:
1. تعریف و اهمیت:
- خودسنجی: این روش به دانشآموزان این امکان را میدهد که عملکرد و تلاشهای خود را در فرآیند یادگیری ارزیابی کنند. این ارزیابی میتواند شامل بررسی آثار و فعالیتهای خود، شناسایی نقاط قوت و ضعف و ارائه بازخورد به خود باشد. خودسنجی به دانشآموزان کمک میکند تا احساس مسئولیت بیشتری نسبت به یادگیری خود پیدا کنند و در نتیجه، بهبود مستمر در فرآیند یادگیری خود داشته باشند.
- همسالسنجی: در این روش، دانشآموزان عملکرد همکلاسیهای خود را ارزیابی میکنند. این کار به آنها کمک میکند تا از دیدگاههای مختلف به یادگیری نگاه کنند و با بررسی عملکرد دیگران، نقاط قوت و ضعف خود را بهتر شناسایی کنند. همسالسنجی همچنین میتواند به تقویت روابط اجتماعی و همکاری در کلاس کمک کند.
هدف اساسی این دو روش : ایجاد احساس مسیولیت بیشتر نسبت ب یادگیری خود و همسالان و همچنین خوداگاهی و افزایش حس مسولیت نسبت به مراقبت و پایش فرایند یادگیری
نکته ترکیب خودسنجی با ارزشیابی معلم بر عملکرد یادگیرنده تاثیر مثبت دارد
2. مزایای این روشها:
- افزایش اعتماد به نفس: با استفاده از خودسنجی و همسالسنجی، دانشآموزان میتوانند به تدریج اعتماد به نفس بیشتری در یادگیری خود پیدا کنند.
- توسعه مهارتهای اجتماعی: این روشها به دانشآموزان کمک میکند تا مهارتهای ارتباطی و اجتماعی خود را تقویت کنند، زیرا آنها باید نظرات خود را به صورت مؤثر بیان کنند.
- ایجاد فضایی اخلاقی: با استفاده از این روشها، فضایی در کلاس ایجاد میشود که در آن ارزشهای اخلاقی و همکاری مورد توجه قرار میگیرد.
3. چالشها و نکات مهم:
- آموزش مناسب: برای اینکه دانشآموزان بتوانند به درستی از این روشها استفاده کنند، نیاز به آموزش کافی دارند. معلمان باید به آنها نحوهی ارزیابی خود و دیگران را آموزش دهند.
- نظارت معلم: معلم باید بر فرآیند خودسنجی و همسالسنجی نظارت داشته باشد تا از بروز مشکلاتی مانند خودستایی یا تحقیر دیگران جلوگیری کند.
نکته: همسال سنجی می تواند در مواقعی باعث ایجاد تحقیر شود بنابر این ما باید در کلاسمان یک فضای اخلاقی ایجاد کنیم
- ایجاد فضای اعتماد: برای اینکه دانشآموزان بتوانند به راحتی و بدون ترس از مؤاخذه، عملکرد خود را ارزیابی کنند، باید فضایی اعتمادآمیز در کلاس ایجاد شود.
4. چگونگی اجرای خودسنجی و همسال سنجی :
- فراهم کردن فرصتهای خودسنجی: معلمان باید به دانشآموزان فرصت دهند تا به طور منظم خود را ارزیابی کنند.
- تعریف معیارها: معیارهای ارزیابی باید به صورت واضح و قابل فهم برای دانشآموزان تعریف شود. این معیارها میتواند به صورت مشترک بین معلم و دانشآموزان تعیین شود.
- گزارشدهی نتایج: نتایج خودسنجی و همسالسنجی باید به صورت شفاف به دانشآموزان، معلمان و والدین گزارش شود تا همگان از پیشرفتها و نقاط ضعف آگاه شوند.
---5 شیوه اجرای خودسنجی و همسال سنجی
الف: شیوه ارزیابی و وارسی عملکرد خود : در این روش دانش اموزان نتایج عملکرد خود را در یادگیری > مورد ارزشیابی و نقد و نظر قرار میدهد و به خئد یا معلم بازخورذ میدهد به عنوان مثال ( دانش اموز ازمون مداد کاغذی خود را برسی میکند و معلم میخواهد جواب های صحیح غلط خود را تشخیص دهد و جواب درست را کنار انها بنویسد و در این روش خود دانش اموز مسیولیت بهبود یادگیری را بر عهده دارد .)
ب: شیوه پرسش از خود : در این شیوه معلم از دانش اموزان درخواست می کند ک درمورد ان چه یاد گرفتند از خود پرسش کند و به ان پرسش ها پاسخ دهند
ج:شیوه بحث گفتگو :در این شیوه بین دانش اموزان در خصوص چگونگی فعالیت یادگیری و انچه اموختند بحث و گفتگو می شود . و نظرات تاییدی و اصلاحی به صورت شفاهی رد بدل می شود
5-شیوه جمع بندی و خلاصه کردن اموخته ها
در این شیوه از دانش آموزان خواسته میشود که آنچه را یاد گرفته اند خلاصه و جمع بندی نمایند سپس نقاط ضعف و قوت آن را بررسی و درباره ی آن داوری کنند
یکی از روش های ک بیشتر معلم ها در بحث جمع بندی استفاده میکنن
روش نقشه مفهومی است
نقشه مفهومی : نقشه مفشهومی ابزاری برای نمایش اطلاعات در قالب یکسری نمودار و کادر های متصل به هم است که ارتباط منطقی بین مفاهیم به روشنی در ان ها قابل مشاهده است
نقشه مفهومی موجب یادگیری پایدار تر می شود و معلم با استفاده از ان شناخت بهتری از یادگیری دانش اموز پیدا میکند
از جمله کارکرد های نقشه مفهومی : 1-خلاصه کردن فرایند تولید مواد 2-خلاصه کردن فرایندهای طبیعی (مانند به وجود امدن باران)3-بیان روابط علت و معلولی بین پدیده ها
هر نقشه مفهومی شامل سه موءلفه ((هسته))و((گره))و((رابطه))است
شیوه های گزارش دادن نتایج خودسنجی و همسال سنجی
1_ شیوه ی استفاده از فهرست وارسی
در این روش معلم از دانش اموزان میخواهد خودشان به بودن و نبودن ان ملاک یا ویژگی در عملکردشان رای و نظر دهند
2-شیوه استفاده از جملات ناقص
در این روش جملات با محوریت موضوعات مورد نظر تهیه میشوند و دانش اموزان ان را تکمیل میکنن و این جملات باید در حد فهم دانش اموزان باشد به عنوان مثال
- خوبی ها گزارش(تکلیف ) من......
- ضعف های گزارش (تکلیف)من....
- مواردی را که باید اصلاح کنم....
و در پایان در از جملات مانند
*من یاد گرفتم که....
*اما یاد نگرفتم که....
*انچه باید انجام دهم تا بهتر یاد بگیرم.......
3-شیوه گزارش شفاهی
در این شیوه بین معلم و دانش اموزان گفتگو صورت و معلم ازدانش اموزان در خواست می کند که به صورت شفاهی عملکرد خودش را بیان کند
البته! در اینجا توضیحات بیشتری دربارهی خودسنجی و همسالسنجی در ارزشیابی کیفی توصیفی ارائه میدهم:
---
توضیحات بیشتر درباره خودسنجی و همسالسنجی:
1. تعریف و اهمیت:
- خودسنجی: این روش به دانشآموزان این امکان را میدهد که عملکرد و تلاشهای خود را در فرآیند یادگیری ارزیابی کنند. این ارزیابی میتواند شامل بررسی آثار و فعالیتهای خود، شناسایی نقاط قوت و ضعف و ارائه بازخورد به خود باشد. خودسنجی به دانشآموزان کمک میکند تا احساس مسئولیت بیشتری نسبت به یادگیری خود پیدا کنند و در نتیجه، بهبود مستمر در فرآیند یادگیری خود داشته باشند.
- همسالسنجی: در این روش، دانشآموزان عملکرد همکلاسیهای خود را ارزیابی میکنند. این کار به آنها کمک میکند تا از دیدگاههای مختلف به یادگیری نگاه کنند و با بررسی عملکرد دیگران، نقاط قوت و ضعف خود را بهتر شناسایی کنند. همسالسنجی همچنین میتواند به تقویت روابط اجتماعی و همکاری در کلاس کمک کند.
هدف اساسی این دو روش : ایجاد احساس مسیولیت بیشتر نسبت ب یادگیری خود و همسالان و همچنین خوداگاهی و افزایش حس مسولیت نسبت به مراقبت و پایش فرایند یادگیری
نکته ترکیب خودسنجی با ارزشیابی معلم بر عملکرد یادگیرنده تاثیر مثبت دارد
2. مزایای این روشها:
- افزایش اعتماد به نفس: با استفاده از خودسنجی و همسالسنجی، دانشآموزان میتوانند به تدریج اعتماد به نفس بیشتری در یادگیری خود پیدا کنند.
- توسعه مهارتهای اجتماعی: این روشها به دانشآموزان کمک میکند تا مهارتهای ارتباطی و اجتماعی خود را تقویت کنند، زیرا آنها باید نظرات خود را به صورت مؤثر بیان کنند.
- ایجاد فضایی اخلاقی: با استفاده از این روشها، فضایی در کلاس ایجاد میشود که در آن ارزشهای اخلاقی و همکاری مورد توجه قرار میگیرد.
3. چالشها و نکات مهم:
- آموزش مناسب: برای اینکه دانشآموزان بتوانند به درستی از این روشها استفاده کنند، نیاز به آموزش کافی دارند. معلمان باید به آنها نحوهی ارزیابی خود و دیگران را آموزش دهند.
- نظارت معلم: معلم باید بر فرآیند خودسنجی و همسالسنجی نظارت داشته باشد تا از بروز مشکلاتی مانند خودستایی یا تحقیر دیگران جلوگیری کند.
نکته: همسال سنجی می تواند در مواقعی باعث ایجاد تحقیر شود بنابر این ما باید در کلاسمان یک فضای اخلاقی ایجاد کنیم
- ایجاد فضای اعتماد: برای اینکه دانشآموزان بتوانند به راحتی و بدون ترس از مؤاخذه، عملکرد خود را ارزیابی کنند، باید فضایی اعتمادآمیز در کلاس ایجاد شود.
4. چگونگی اجرای خودسنجی و همسال سنجی :
- فراهم کردن فرصتهای خودسنجی: معلمان باید به دانشآموزان فرصت دهند تا به طور منظم خود را ارزیابی کنند.
- تعریف معیارها: معیارهای ارزیابی باید به صورت واضح و قابل فهم برای دانشآموزان تعریف شود. این معیارها میتواند به صورت مشترک بین معلم و دانشآموزان تعیین شود.
- گزارشدهی نتایج: نتایج خودسنجی و همسالسنجی باید به صورت شفاف به دانشآموزان، معلمان و والدین گزارش شود تا همگان از پیشرفتها و نقاط ضعف آگاه شوند.
---5 شیوه اجرای خودسنجی و همسال سنجی
الف: شیوه ارزیابی و وارسی عملکرد خود : در این روش دانش اموزان نتایج عملکرد خود را در یادگیری > مورد ارزشیابی و نقد و نظر قرار میدهد و به خئد یا معلم بازخورذ میدهد به عنوان مثال ( دانش اموز ازمون مداد کاغذی خود را برسی میکند و معلم میخواهد جواب های صحیح غلط خود را تشخیص دهد و جواب درست را کنار انها بنویسد و در این روش خود دانش اموز مسیولیت بهبود یادگیری را بر عهده دارد .)
ب: شیوه پرسش از خود : در این شیوه معلم از دانش اموزان درخواست می کند ک درمورد ان چه یاد گرفتند از خود پرسش کند و به ان پرسش ها پاسخ دهند
ج:شیوه بحث گفتگو :در این شیوه بین دانش اموزان در خصوص چگونگی فعالیت یادگیری و انچه اموختند بحث و گفتگو می شود . و نظرات تاییدی و اصلاحی به صورت شفاهی رد بدل می شود
5-شیوه جمع بندی و خلاصه کردن اموخته ها
در این شیوه از دانش آموزان خواسته میشود که آنچه را یاد گرفته اند خلاصه و جمع بندی نمایند سپس نقاط ضعف و قوت آن را بررسی و درباره ی آن داوری کنند
یکی از روش های ک بیشتر معلم ها در بحث جمع بندی استفاده میکنن
روش نقشه مفهومی است
نقشه مفهومی : نقشه مفشهومی ابزاری برای نمایش اطلاعات در قالب یکسری نمودار و کادر های متصل به هم است که ارتباط منطقی بین مفاهیم به روشنی در ان ها قابل مشاهده است
نقشه مفهومی موجب یادگیری پایدار تر می شود و معلم با استفاده از ان شناخت بهتری از یادگیری دانش اموز پیدا میکند
از جمله کارکرد های نقشه مفهومی : 1-خلاصه کردن فرایند تولید مواد 2-خلاصه کردن فرایندهای طبیعی (مانند به وجود امدن باران)3-بیان روابط علت و معلولی بین پدیده ها
هر نقشه مفهومی شامل سه موءلفه ((هسته))و((گره))و((رابطه))است
شیوه های گزارش دادن نتایج خودسنجی و همسال سنجی
1_ شیوه ی استفاده از فهرست وارسی
در این روش معلم از دانش اموزان میخواهد خودشان به بودن و نبودن ان ملاک یا ویژگی در عملکردشان رای و نظر دهند
2-شیوه استفاده از جملات ناقص
در این روش جملات با محوریت موضوعات مورد نظر تهیه میشوند و دانش اموزان ان را تکمیل میکنن و این جملات باید در حد فهم دانش اموزان باشد به عنوان مثال
· خوبی ها گزارش(تکلیف ) من......
· ضعف های گزارش (تکلیف)من....
· مواردی را که باید اصلاح کنم....
و در پایان در از جملات مانند
*من یاد گرفتم که....
*اما یاد نگرفتم که....
*انچه باید انجام دهم تا بهتر یاد بگیرم.......
3-شیوه گزارش شفاهی
در این شیوه بین معلم و دانش اموزان گفتگو صورت و معلم ازدانش اموزان در خواست می کند که به صورت شفاهی عملکرد خودش را بیان کند
اساتید و دانشجویان دانشگاه فرهنگیان خوزستان سایت حاضر را با هدف اشتراک دانش و تجربه در زمینه رشته های مختلف دانشگاه فرهنگیان راه اندازی نمودند. هدف آن است که دانشجویان ورودی هر سال این مرکز با همکاری با اساتید خود در دروس مختلف ، کتب علمی، فایل های تدریس، پروژه های علمی دانشجویی انجام شده، تجارب و خاطرات خود از آموزش دانش آموزان، محتواهای علمی و مفید، معرفی سایت های مورد نیاز حرفه معلمی و.... را با هدف کمک به آموزش و پرورش( سیاست گذارن/ معلمان / مدیران/ معاونین) و دانشگاه فرهنگیان( اساتید/ مدیران/ معاونین و دانشجو معلمان و مهارت آموزان ماده 28) به اشتراک بگذارند.