کلاس‌های چندپایه یکی از پدیده‌های مهم در نظام‌های آموزشی جهان به‌ویژه در دوره ابتدایی به‌شمار می‌آیند. این نوع کلاس‌ها که در آن دانش‌آموزانِ متعلق به دو یا چند پایه‌ی تحصیلی در یک کلاس و تحت آموزش یک معلم قرار می‌گیرند، در بسیاری از کشورها مشاهده می‌شود؛ اما فلسفه‌ی شکل‌گیری، شیوه‌ی اجرا، کیفیت آموزشی و پیامدهای آن در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه تفاوت‌های اساسی دارد. بررسی این تفاوت‌ها می‌تواند به درک بهتر جایگاه کلاس‌های چندپایه و بهبود کیفیت آموزش در این کلاس‌ها کمک کند.

در کشورهای توسعه‌یافته، کلاس‌های چندپایه معمولاً با یک رویکرد آگاهانه و برنامه‌ریزی‌شده شکل می‌گیرند. این کشورها اغلب با وجود برخورداری از منابع انسانی و مالی کافی، به‌طور هدفمند از کلاس‌های چندپایه استفاده می‌کنند. دلیل اصلی این انتخاب، نگاه تربیتی و آموزشی به یادگیری است، نه کمبود امکانات. در این کشورها، چندپایه بودن کلاس به‌عنوان یک راهبرد آموزشی برای تقویت یادگیری فردمحور، رشد مهارت‌های اجتماعی، افزایش مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان و ایجاد فرصت‌های یادگیری همیارانه تلقی می‌شود. برای مثال، دانش‌آموزان پایه‌های بالاتر به‌عنوان الگو و راهنما برای دانش‌آموزان پایه‌های پایین‌تر عمل می‌کنند و این تعامل، یادگیری را برای هر دو گروه عمیق‌تر می‌سازد.در مقابل، در کشورهای در حال توسعه، کلاس‌های چندپایه اغلب به‌صورت اجباری و ناخواسته ایجاد می‌شوند. کمبود معلم، پراکندگی جمعیت، فقر اقتصادی، کمبود فضای آموزشی و محدودیت بودجه از مهم‌ترین عواملی هستند که موجب شکل‌گیری این کلاس‌ها می‌شوند. در چنین شرایطی، کلاس چندپایه بیشتر به‌عنوان یک راه‌حل اضطراری برای جلوگیری از تعطیلی مدرسه یا محروم ماندن کودکان از تحصیل در نظر گرفته می‌شود، نه یک انتخاب آموزشی آگاهانه. این نگاه اضطراری باعث می‌شود که برنامه‌ریزی آموزشی مناسب و حمایت کافی از معلمان صورت نگیرد.

از نظر نگرش نظام آموزشی، تفاوت چشمگیری میان این دو گروه از کشورها وجود دارد. در کشورهای توسعه‌یافته، کلاس چندپایه جایگاهی رسمی و ارزشمند در سیاست‌گذاری آموزشی دارد. برای این کلاس‌ها برنامه‌ی درسی متناسب، راهنماهای تدریس ویژه و دوره‌های ضمن‌خدمت تخصصی برای معلمان طراحی می‌شود. همچنین نگرش والدین و جامعه نسبت به کلاس‌های چندپایه عمدتاً مثبت است و آن را نشانه‌ی ضعف آموزشی تلقی نمی‌کنند. در مقابل، در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، کلاس‌های چندپایه اغلب به‌عنوان یک مشکل یا نقص در نظام آموزشی شناخته می‌شوند. والدین معمولاً تمایل دارند فرزندانشان در کلاس‌های تک‌پایه تحصیل کنند و چندپایه بودن کلاس را نشانه‌ی محرومیت آموزشی می‌دانند.برنامه‌ی درسی و محتوای آموزشی نیز از دیگر تفاوت‌های اساسی میان این دو نظام است. در کشورهای توسعه‌یافته، برنامه‌ی درسی کلاس‌های چندپایه انعطاف‌پذیر و مبتنی بر سطح توانایی دانش‌آموزان طراحی می‌شود. تأکید اصلی بر یادگیری عمیق، پروژه‌محوری، فعالیت‌های گروهی و تلفیق دروس است. ارزشیابی نیز اغلب به‌صورت کیفی–توصیفی انجام می‌شود و پیشرفت هر دانش‌آموز نسبت به وضعیت قبلی خود سنجیده می‌شود. اما در کشورهای در حال توسعه، برنامه‌ی درسی معمولاً همان برنامه‌ی رسمی کلاس‌های تک‌پایه است که بدون تغییر در کلاس چندپایه اجرا می‌شود. این امر فشار زیادی بر معلم وارد می‌کند و باعث می‌شود آموزش بیشتر به‌صورت کتاب‌محور و مبتنی بر امتحان پایانی باشد.

روش‌های تدریس در کلاس‌های چندپایه نیز تحت تأثیر این تفاوت‌ها قرار دارد. در کشورهای توسعه‌یافته، روش‌هایی مانند یادگیری همسالان، آموزش تفکیکی، فعالیت‌های دست‌ورزی و پروژه‌های مشترک به‌طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرد. معلم نقش راهنما و تسهیل‌گر یادگیری را دارد و دانش‌آموزان به‌طور فعال در فرایند یادگیری مشارکت می‌کنند. در مقابل، در کشورهای در حال توسعه، به دلیل کمبود آموزش تخصصی معلمان و تراکم بالای کلاس‌ها، روش تدریس غالب اغلب سخنرانی و آموزش مستقیم است. این موضوع باعث می‌شود فرصت یادگیری فعال برای دانش‌آموزان کاهش یابد.از نظر تربیت و حمایت معلم، کشورهای توسعه‌یافته توجه ویژه‌ای به توانمندسازی معلمان کلاس‌های چندپایه دارند. این معلمان پیش از ورود به کلاس، آموزش‌های تخصصی می‌بینند و در طول خدمت نیز از حمایت آموزشی و روانی برخوردارند. اما در کشورهای در حال توسعه، بسیاری از معلمان بدون آمادگی قبلی وارد کلاس‌های چندپایه می‌شوند و مجبورند با اتکا به تجربه‌ی شخصی خود کلاس را اداره کنند. این وضعیت معمولاً موجب فرسودگی شغلی و کاهش انگیزه‌ی معلم می‌شود.در نهایت، پیامدهای آموزشی کلاس‌های چندپایه در این دو گروه کشور متفاوت است. در کشورهای توسعه‌یافته، این کلاس‌ها می‌توانند به رشد استقلال یادگیرنده، تقویت مهارت‌های اجتماعی و افزایش کیفیت یادگیری منجر شوند. اما در کشورهای در حال توسعه، اگر حمایت و برنامه‌ریزی مناسبی وجود نداشته باشد، کلاس‌های چندپایه ممکن است باعث افت تحصیلی، نابرابری آموزشی و افزایش ترک تحصیل شوند.در مجموع می‌توان گفت که تفاوت اصلی کلاس‌های چندپایه در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه نه در شکل ظاهری، بلکه در فلسفه، هدف‌گذاری و کیفیت اجراست. هرگاه کلاس چندپایه با برنامه‌ریزی علمی، آموزش معلم و حمایت نظام آموزشی همراه باشد، می‌تواند فرصتی برای یادگیری عمیق‌تر باشد؛ اما در صورت نبود این شرایط، به چالشی جدی برای عدالت آموزشی تبدیل خواهد شد.