دانشجویان و اساتید دانشگاه فرهنگیان

مقدمه

اعتماد به نفس واقعی زائیده ی تعهد فرد به خویشتن است. این تعهد که هر آنچه لازم باشد، انجام خواهد داد تا به خواسته او نیازهایش برسد. فردی که فاقد اعتماد به نفس است، عادت کرده است که در مقابل دیگران اختیار و اراده ای از خود نداشته باشد و هر تقاضایی را اجابت نماید. به عبارت دیگر حالت خود نگهداری، امتناع و «نه گفتن» به درخواست دیگران در او ضعیف شده است . در ضمن نداشتن اعتماد به نفس موجب فلج شدن فکر و روح فرد می شود، زبون و بیچاره و ناتوان ، از خود مأيوس می شود و همراه احساس حقارت می کند.

باید توجه داشت که اعتماد به نفس انواع مختلفی دارد که شامل :

1- اعتماد به نفس رفتاری ۲- احساسی و عاطفی ۳- روحی و معنوی می شود.

به منظور آنکه شخص، اقتدار لازم را به دست آورد و رضایت و غنایی که استحقاقش

را دارد، تجربه کند. به هر سه نوع اعتماد به نفس نیاز دارد.

بیان مساله

در سال تحصیلی 99/00 به عنوان کارورز در مقطع اول ابتدایی، به مدرسه ی پسرانه توحید وارد شدم . در داخل این کلاس یک نفر از آنها در همان روزهای اول توجه من را به خودش جلب کرد. این دانش آموز علی نام داشت که کم حرفی و بی توجهی او در کلاس نظر مرا به خود معطوف نمود. با معلم راهنمای خود تصمیم گرفتیم در مورد این دانش آموز کمی تحقیق کنیم تا تجربه ای در این مورد کسب کنیم.

علی دانش آموزی کم رو بود که در فعالیت های گروهی کمتر شرکت می نمود، تحصيلات پدرش ،فوق دیپلم و شغل آزاد و تحصیلات مادر، دیپلم و خانه دار بود.

علی در کلاس خیلی آرام و همیشه حواس پرت بود. حوصله ی نوشتن مشق یا تکلیف در کلاس را نداشت و اصلا مسئولیت پذیر نبود . خودش را از فعالیت های کلاس کنار می کشید. همیشه احساس خستگی، اضطراب و ناامیدی می کرد و وابستگی شدید به مادر داشت. با این شرایطی که در این دانش آموز دیدیم تصمیم گرفتیم تا تجربیات خود را برای آینده ی شغلی خودمان بالا ببریم ، پس سعی کردیم تا با معلم راهنما و والدین علی ارتباط بیشتری برقرار کنیم و شاهد بهبود وضعیت او باشیم .

اهداف و ضرورت تحقیق

اهداف تحقيق به شرح زیر است :

1- شناخت علل و عواملی که در گوشه گیری و عدم اعتماد به نفس دانش آموز مورد نظر در کلاس مؤثرند و کوشش در جهت حل مشکلات این دانش آموزان .

2- توجه به دانش آموز مورد نظر از جانب والدین و معلم و جلوگیری از عواقب بعدی این اختلال رفتاری.

3- کمک به دانش آموز مورد نظر و تلاش برای اجتماعی شدن و کشف استعداد و توانایی های بالقوه آن ها و ایجاد روحیه مشارکت و تعامل اجتماعی در آنان.

اهمیت و ضرورت تحقیق اهمیت موضوع در این است که ، چون دانش آموزان دوره ابتدایی در سنین حساس و بحرانی بلوغ قرار دارند، اگر این اختلال رفتاری در این مقطع سنی مورد توجه و سپس درمان قرار نگیرد ، سبب یافتن هویت و جایگاه فرد در جامعه و در سنین بالاتر خواهد شد .اگر نتایج این تحقیق به گونه ای باشد که بتواند رهنمون های مفیدی به معلمین در این زمینه ارائه دهد، شاید کمکی باشد در جهت مبارزه با عدم اعتماد به نفس دانش آموزان در مدارس .

سؤالاتی که میخواهیم در این تحقیق پاسخ دهیم :

- معلم تا چه میزان می تواند در اعتماد به نفس دانش آموزان مؤثر واقع شود؟

- تشکیل گروه های کوچک درسی در کلاس تا چه میزان در اعتماد به نفس تأثیر دارد؟

- دادن مسئولیت به دانش آموز که اعتماد به نفس کافی ندارد تا چه میزان در برطرف کردن آن ها مؤثر است؟

- تشویق کارهای مثبت دانش آموزان تا چه اندازه در افزایش اعتماد به نفس آنها مؤثر است؟

فرضیه های تحقیق

- معلم در اعتماد به نفس دانش آموزان تأثیر زیادی دارد و نقش مهمی ایفا می کند .

- تشکیل گروه های کوچک درسی در اعتماد به نفس دانش آموزان بسیار مؤثر است.

- دادن مسئولیت به دانش آموزان در اجتماعی کردن آنان تأثیر دارد.

- تشویق کارهای مثبت دانش آموزان ، در اعتماد به نفس آن ها تأثیر زیادی دارد.

گرد آوری شواهد اولیه

علاوه بر اطلاعات جمع آوری شده از کتاب ، مجله و سایت های اینترنتی ، برای گرد آوری شواهد لازم جهت تشخیص مسئله، اقدامات زیر را انجام دادیم :

مشاهده رفتار دانش آموز در کلاس

با مشاهده ی رفتار علی در کلاس، متوجه شدیم او دانش آموز بسیار آرام و کم حرفی است. بسیار به ندرت در کلاس با معلمش و سایر هم کلاسی هایش صحبت می کند. بیشتر اوقات در کلاس سرش را پایین انداخته و موقع تدریس و یا صحبت خانم آل محمدی به او نگاه نمی کند. اگر سوالی در حین تدریس در کلاس برایش پیش می آید خودش سوالش را مطرح نکرده و گاهی اوقات از دوستش می خواهد که سوال او را مطرح کند. در کلاس تنها با یک نفر که کنارش می نشیند صحبت می کند.در بحث های گروهی و کلاسی و پرسش و پاسخ در کلاس هیچ زمانی داوطلب نیست و تنها زمانی که از او خواسته می شود، برای پاسخ گویی شفاهی در کلاس درس بسیار مضطرب و رنگ پریده حاضر می شود و قادر نیست به طور کامل به سوالات پاسخ دهد.

مصاحبه با مدیر و سایر کارکنان مدرسه

در صحبتی که با مدیر مدرسه، آقای سیامی، راجع به علی داشتیم، ایشان نیز به این موضوع اشاره کردند که او برای شرکت در هیچ یک از فعالیت های پرورشی و مسابقات مختلف فرهنگی - هنری و ورزشی مدرسه داوطلب نیست. حتی زمانی که مسئولیتی به صورت اجباری به او واگذار می شود قادر به انجام درست آن نیست چون نمی تواند با سایر دانش آموزان ارتباط موثر و خوبی داشته باشد. زمانی که با او کاری دارم و از او می خواهم به دفتر مدرسه مراجعه کند، پشت در دفتر ایستاده و جرأت وارد شدن به داخل را ندارد.

در صحبتی که با دیگر کارکنان مدرسه داشتیم، آنها نیز اشاره کردند که علی در محیط مدرسه بسیار آرام و ساکت است و مثل دیگر کودکان پرجنب و جوش و آزاد نیست.

مصاحبه با والدین دانش آموز

خانم آل محمدی در تماس تلفنی از والدین علی خواسته بود که به مدرسه مراجعه کنند تا با بتواند با آنها صحبتی داشته باشد . دیداری بین معلم و مدیر و والدین دانش آموز انجام شد و خانم آل محمدی برای کارورزش یعنی بنده این جلسه را شرح داد.

ما متوجه شدیم که رفتار علی در منزل نیز پسری بسیار آرام بوده ، خیلی کم با پدر و مادرش صحبت می کند و مسائل و مشکلاتش را به ندرت در منزل مطرح می کند. در مهمانی های خانوادگی اغلب شرکت نکرده و یا در صورت شرکت بسیار آرام و ساکت نشسته و با کسی صحبت نمی کند. در هنگام حضور مهمان در منزل نیز بیشتر وقت را در اتاق خود گذرانده و از حضور در جمع مهمان ها خود داری می کند. البته والدین دانش آموز این نکته را به عنوان حسن رفتار فرزندشان و نشان دهنده حجب و حیای وی مطرح کردند و از این مسئله چندان ناراحت نبودند. مادر علی به این نکته نیز اشاره کرده بود که خودش بسیار کم و مختصر صحبت می کند و اهل زیاده گویی و توضیح بیش از حد نیست و پدر علی نیز برای امرار معاش خانواده بیشتر وقت خود را در خارج از منزل سپری کرده و در ساعات فراغت از کار بیشتر استراحت کرده و بسیار کم با فرزندانش صحبت کرده و با آنها ارتباط برقرار می کند.

تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع آوری شده

با توجه به اطلاعات جمع آوری شده در رابطه با علل عدم اعتماد به نفس و مشاهده رفتار دانش آموز مدنظر در کلاس و مصاحبه ای که با افراد مرتبط با او داشتیم ، متوجه شدیم از مهم ترین دلایل عدم اعتماد به نفس علی جوادی در کلاس می توان به موارد زیر اشاره کرد :

- آرام و کم حرف بودن مادر علی .

- نحوه ی تربیت والدین که آرام و ساکت بودن را برای فرزندشان یک رفتار خوب تلقی کرده و نشان دهنده حجب و حیای وی می دانند .

- عدم ارتباط صمیمی و دوستانه پدر با فرزند در منزل و آگاه نبودن از مسایل و مشکلات روزمره آنان .

- معاشرت و رفت و آمد کم خانواده علی با فامیل و دوستان و آشنایان .

رفتار و اعمال علی در کلاس و محیط مدرسه نیز به صورتی بود که همه به ساکت و آرام بودن او در کلاس و عدم شرکت او در بحث ها و کارهای گروهی اشاره می کردند.

از مهم ترین علائم عدم اعتماد به نفس علی در کلاس می توان به ساکت نشستن در کلاس ، مطرح نکردن سوال در کلاس ، فقط یک دوست صمیمی داشتن ، تغییر رنگ چهره و تن صدا هنگام پاسخ دادن به سوال معلم در کلاس ، داوطلب نشدن برای انجام هیچ کاری در کلاس و مدرسه شرکت نکردن در فعالیت های پرورشی و مسابقات مختلف مدرسه، عدم شرکت در اجرای مراسم صبحگاه و سایر مراسم مدرسه اشاره کرد.

در صحبت دوستانه ای که با علی داشتیم ، متوجه شدیم وی احساس می کند نمی تواند مانند سایر دوستانش کارها را درست انجام دهد ، فکر می کند خوب صحبت کردن را بلد نیست و اگر حرفی بزند ممکن است باعث ناراحتی معلم و مورد تمسخر قرار گرفتن توسط دوستانش می شود. به همین دلیل کمتر در فعالیت های گروهی و جانبی شرکت می کند و در کلاس بسیار آرام و کم صحبت می کند و در فعالیت های گروهی شرکت نمی کند .

راه حل های پیشنهادی

1- دادن مسئولیت در کلاس توسط معلم مربوطه به دانش آموز مدنظر و انجام فعالیت کلاسی توسط دانش آموز .

2- شناسایی توانایی ها و استعدادهای دانش آموز و تلاش و کمک به او در جهت رشد و شکوفایی آنها .

3- تشویق دانش آموز به خاطر کوچکترین موفقیت هایش .

4- عدم مقایسه دانش آموز مدنظر با دیگر دانش آموزان .

5- صحبت و مشارکت معلم با اوليای دانش آموز برای بهبود وضعیت موجود .

دلایل انتخاب راه حل ها

1- وقتی معلم در کلاس برای دانش آموز مسئولیتی را تعیین میکند یا او را به انجام فعالیتی  در کلاس وادار میکند باعث می شود دانش آموز حضور موثر تری در کلاس داشته باشد و از رخوت و بی حالی دائمی او جلوگیری می شود . همچنین این امر باعث میشود که ترس ناشی از پذیرش مسئولیت کم کم در دانش آموز از بین برود . این راه حل می تواند حس اعتماد به نفس و فعالیت و تلاش او را افزایش بدهد و حضور او را به عنوان دانش آموزی با انرژی ، کار آمد و موثر نشان دهد.

2- با شناسایی استعداد ها و توانایی های دانش آموز می توان جهت شکوفایی ، رشد و بالندگی بیش از پیش آنها برنامه ریزی نمود . توانایی هایی که در پس مشکلات روحی و جسمی دانش آموز مورد نظر پنهان شده اند و عدم بروز آنها باعث ادامه دار بودن این وضعیت می شود .عدم رسیدگی به آنها آینده او را تاریک و نامشخص می نماید .حضور او در جامعه باید همراه با شکوفایی تمام استعداد های بالقوه ای باشد که خداوند در وجودش قرار داده است .

3- در مورد خاصی همچون علی جوادی که تاکنون گوشه گیر بوده و سعی می کرده ارتباط خود را با دیگران به حداقل برساند ، عامل تشویق در صورتی که به موقع و در قبال فعالیتی هرچند کوچک او باشد اثر مطلوب خود را خواهد گذاشت. مشاهده ی مداوم فعالیت های انجام شده توسط دانش آموز و بررسی روند پیشرفت او ، باعث می شود که در صورت بروز تغییری مثبت در رفتار دانش آموز ، بتوانیم به موقع و با شیوه های درست ، وضعیت فعلی را بهبود ببخشیم . در مواقعی که دانش آموز کمکی به کلاس یا معلم خود می کند ، یک تشکر ساده از او در حضور دیگران و نیز تشویق به موقع او ، اثر ماندگاری بر دانش آموز می گذارد و باعث افزایش رفتارهای خوب او می شود .

4- هر فرد توانایی ها ، روحیات و اخلاق خاص خودش را دارد . مقایسه کردن در صورتی که در کارهای مثبت باشد ، اثر آن نیز تقویت کننده ی رفتار ها خواهد بود ، اما با توجه به شرایط علی جوادی ، مقایسه نمودن مخصوصا در انجام تکالیف نباید صورت بگیرد زیرا باعث دلسردی وی خواهد شد و ممکن است همان اقدامات مثبت را نیز از بین می برد . می توان این گونه دانش آموزان را صرفا با گذشته ی خود مقایسه کرد تا آن دانش آموز بهتر در جریان پیشرفت و روند رو به رشدش قرار بگیرد .

5- مطمئنا اولیای دانش آموزان به دلیل زندگی مستمر و در کنار هم بودن دائمی از بدو تولد ، بیشتر با شرایط جسمانی و روحی و روانی آنها آشنا هستند، در نتیجه ارتباط همیشگی با اوليا ، می تواند بسیاری از رفتارهای دانش آموز را رمز گشایی نماید . لذا به کمک معلم مربوطه ی دانش آموز، خانم آل محمدی تلاش نمودم تا ارتباطی میان والدین دانش آموز ایجاد کنم و در شناختن بهتر علی قدم بردارم . با توجه به پیگیری مستمر معلم از اولیای دانش آموزش، توانستم بیش از پیش در جریان شرایط زندگی خانوادگی علی و نحوه ی بر خورد والدین با او قرار بگیرم . در این بین متوجه شدم که پدر علی تمام مسئولیت ها را برعهده مادر خانواده قرارداده است و با توجه به اینکه علی تنها فرزند خانواده می باشد ، مادرش تمام وقت خود را جهت بهبود شرایط او اختصاص داده است . خانم آل محمدی در ادامه ی روند کار خود از مادر علی خواسته بود که سعی کند وابستگی شدید علی به او را با راهکارهای مناسب کاهش دهد. دلیل انتخاب این راه حل توسط معلم این بود که مادر علی در تمامی ساعت های استراحت در مدرسه حاضر می شد و همراه فرزندش بود .

توصیف اقدامات انجام شده :

1- با توجه به اینکه دانش آموز مورد نظر ما از جمع فراری بود و سعی می کرد در بیشتر اوقات تنها باشد ، معلم مربوطه تلاش کرد که حضور او در کلاس مشخص تر و ارتباطاتش با دیگر دانش آموزان بیشتر از پیش باشد. لذا خانم آل محمدی با دادن مسئولیت های متعدد در کلاس ، از قبیل جمع آوری تکالیف بچه ها و پاک کردن تابلو، بردن برگه حضور و غیاب به دفتر آموزشگاه و ... در این راستا می کوشید . او برای دادن مسئولیت در کلاس و انجام فعالیت کلاسی به علی با توجه به اینکه دانش آموز به تنهایی از عهده مسئولیت هایش بر نمی آید، لذا یکی دیگر از دانش آموزان را نیز به عنوان همراه و همیار وی برمی گزید و خود او هم نیز به طور نامحسوسی آنها را زیر نظر می گرفت . معلم برای بهبود این وضعیت همیشه سعی می کرد تا طريقه ی صحیح و به موقع انجام دادن کارها را برای علی توضیح دهد. در بسیاری از موارد خانم آل محمدی کاری را انجام می داد و سپس از او می خواست تا مثل او کارش را انجام دهد.

2- با مشاهده و اطلاعاتی که ما در مورد علی به دست آوردیم ، به این نتیجه رسیدیم که او می تواند به خوبی و زیبایی سخن بگوید و آداب اجتماعی را رعایت نماید. لذا سعی نمودیم فعالیت های او را در درس هایی مانند جمله نویسی ، هدیه ها یا علوم که می بایست به سوالات شفاهی پاسخ گوید ، بررسی کنیم . معلم مربوطه در ادامه ی بهبود وضعیت علی تصمیم گرفت که علی را در پرسش و پاسخ ها بیشتر شرکت دهد و حتی تا آنجا که وقت اجازه می داد برای رسیدن به پاسخی صحیح از طرف او منتظر می ماند. با همکاری های معلم و والدین او متوجه شدیم که علی نیز در کلاس تلاش می کند که خواسته های خود را به بیشتر بیان کند و میخواهد که ارتباط مناسبی با دانش آموزان و نیز با همکاران دیگر برقرار نماید . همه میدانستیم که او می تواند به خوبی صحبت کند به همین خاطر خانم آل محمدی سعی می نمود در مواقعی که کاری با عوامل دفتری آموزشگاه یا دیگر همکاران داشت ، علی را مامور انجام این کار می کرد .

3- مشاهده کردیم که خانم آل محمدی بعد از انجام هر عمل مناسب و مثبتی که علی در ایفای وظایف محوله شده به او انجام می داد ، او را در حضور دیگر دانش آموزان تشویق میکرد که این تشویق ها شامل دادن کارت امتیاز ، دست زدن دانش آموزان برای او، اهدای جایزه ، انتخاب وی به عنوان نماینده ی کلاس و ... بود .

4- معمولا یک معلم در کلاس سعی میکند که هیچ کدام از دانش آموزانش را با هم مقایسه نکند برای همین خانم آل محمدی در فعالیت های کلاسی و انجام تکالیف مورد نظر علی را فقط و فقط با خودش مقایسه می کرد و پس از مشاهده پیشرفت حتی اندک او ، آن را با تکالیف قبلی اش مقایسه می کرد و به خاطر پیشرفتش ، علی را تشویق می کرد . هرگاه علی کار مثبتی را انجام میداد یا تکالیف خود را به خوبی انجام می داد یا حتی برعکس هم، یعنی برعهده ی وظایفش بر نمی آمد ، خانم آل محمدی باز او را با هیچ کسی مقایسه نمی کرد ، بلکه علی را در هر مورد تنها با خودش مقایسه می کرد و مدام به او گوشزد می کرد که نسبت به قبل پیشرفت کرده است یا در صورت کم کاری به او می گفت که مثلا تو روز گذشته این کار را به خوبی انجام دادی ولی الان دقت نکردی .

5- از اطلاعاتی که به کمک خانم آل محمدی از ملاقات های فراوانش با پدر یا مادر علی جوادی ، بدست آوردیم ، دانستیم که مادر علی خیلی از وقت ها به خاطر فرزندش در زنگ های استراحت و تفریح در مدرسه حاضر می شد . خانم آل محمدی در ادامه ی بهبود این وضعیت از مادر علی خواسته بود که کمتر به مدرسه بیاید تا وابستگی شدید فرزندش به او روز به روز کمرنگ تر شود ، زیرا این وابستگی ها در این سن باعث جلوگیری از بروز استعدادهای دانش آموز می شود و بر دامنه ی مشکلاتش می افزاید .

شواهد نهایی

با اجرای راه حل های ارائه شده توسط معلم مربوطه ، نتایج زیر مشاهده گردید :

1- پس از پذیرفتن مسئولیت های گوناگونی که خانم آل محمدی برعهده ی علی میگذاشت ، مشاهده کردیم که به مرور زمان اعتماد به نفس او بیشتر می شود . به گفته ی معلم ، علی دیگر از انجام فعالیت های گروهی خسته  نیست بلکه لذت هم می برد و سعی می کند تا آنجا که می تواند خود را در جمع ها قراردهد و شرایط جمع را بپذیرد . ترس او از اینکه نتواند کارش را به درستی انجام دهد ، کاهش چشگیری پیدا کرده بود و جرأت و پشتکارش نسبت به گذسته بسیار بالا رفته بود .

2- اندک اندک استعدادها و توانایی های علی شروع به شکوفا شدن می شدند. خانم آل محمدی می گفت که علی ، تکالیف خود را شخصا انجام می دهد . در درس املاء پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته و تمرینات ریاضی را خودش انجام می دهد . در درس بنویسیم حالا قادر است که خاطرات ، مشاهدات و داشته های خودش را بیان کند .

3- علی پس از هر موفقیتی که تشویق می شد ، سعی می کرد فعالیت هایی را تکرار نماید که او را به نتایج مناسب و دلخواهش برساند . او همواره در مسیری حرکت می کرد که بتواند از امتیازات بیشتر و بهتری برخوردار بشود . احساس خوشایندی که از تشویق در جمع نصیب علی می شد فعالیت هایش را دوچندان می کرد و او را از حالت آرام و یکجانشینی به فعالیت وا می داشت.

4- علی از اینکه با دانش آموزان دیگر مقایسه نمی شد و هر فعالیت و پیروزی یا شکست او فقط و فقط با خودش مقایسه می شد ، احساس خوشایندی داشت چون دیگر ترس سرکوفت دانش آموزان زرنگ کلاس روحش را آزرده نمی کرد . این مسئله در تغییر رفتار او قابل مشاهده بود و مشاهده می کردیم که همیشه سعی می کند تکالیفش را به موقع انجام دهد و بیش از پیش دقت می کند تا جواب درستی برای هر پرسش بیابد .

5- با تلاش های خانم آل محمدی ، لحضات حضور مادر علی در مدرسه کاهش یافت و همین امر باعث شد که دانش آموز با مشکلاتی که در حیاط یا در کلاس با آنها قرار است روبرو شود ، شخصأ برخورد و مقابله نماید و بیشتر تلاش کند که کارهایی را که هر روز مادرش برایش انجام می داد را خودش انجام دهد . علی وقتی از زیر سایه همیشگی مادرش در مدرسه و کلاس بیرون می آمد ، کم کم یاد می گرفت که راه حل های مختلفی را برای رسیدن به نتیجه دلخواهش در هر کاری وجود دارد و بر انجام کارهای خود مسلط تر می شد و اینگونه روحیه جمعی اش روز به روز افزایش می یافت .

نتیجه گیری

با توجه به مطالب فوق و مشاهده ی مستمر و مداوم رفتار علی در کلاس و با توجه به همه ی راه حل ها و روش های تربیتی که در جریان افزایش حس اعتماد به نفس در وی مورد استفاده قرار گرفته بود ، نتایج بسیار قابل تاملی را برای من در پی داشته است که با تغییراتی بسیار اندک می تواند مورد استفاده دیگر همکاران محترم در موارد مشابه قرار گیرد . بزرگترین حسی که در جریان رشد و بالندگی هر انسانی می تواند او را هر روز به سوی پیشرفت و تکامل سوق دهد حس اعتماد به نفس است. پرورش این حس بایستی از دوران طفولیت و با کوشش و تلاش والدین در کودکان ایجاد گردد تا با ورود به مدرسه حداقلی از این حس در دانش آموزان موجود باشد. آنگاه در محیط مدرسه است که بایستی اولیای مدرسه از جمله معلمان در تقویت این حس بکوشند و فرزندانی قوی و شاداب و پر انرژی برای آینده کشورمان تربیت نمایند. البته بایستی شرایط هر فرد به تنهایی نیز مورد بررسی قرار گیرد زیرا ویژگیهای جسمانی و روانی هر فرد با فرد دیگری قطعا متفاوت خواهد بود. محیطی که افراد مختلف در آن پرورش می یابند، جو حاکم بر خانواده، وضعیت مالی آنها و نيز طبقه اجتماعی افراد تفاوت هایی را بین آنها ایجاد خواهد کرد که ناخود آگاه بر میزان حس اعتماد به نفس افراد اثر گذار خواهد بود. هر چه فاکتورهای مورد اشاره فوق ، شرایط طبیعی تری داشته باشد می توان امیدوار بود که این حس قوی تر باشد و حتی در صورت ضعف اعتماد به نفس، شرایط برای تقویت آن مهیا تر است. افراد با بهره ی هوشی متفاوت، درجه ی اعتماد به نفس متفاوتی خواهند داشت. دانش آموزی مثل علی مثالی خوبی بود که با شرایطی که برایش آماده گردید و با تلاش و همت خانواده اش توانست به اعتماد به نفس مطلوب نزدیک شود . در نتیجه می توان با اندکی از خود گذشتگی ، پشتکار،همت و نوآوری و بسیج امکانات موجود در این مسیر موفق بود. دانش آموزان بی شماری هستند که به علت مشکلات فراوان از درس ومدرسه فراری می شوند و آینده ای نامعلوم را در پیش خواهند داشت و ما به عنوان پرچمداران پرورش آینده سازان در موفقیت و پیشرفت این چنین دانش آموزانی سهم فراوانی بر عهده داریم. اینجانبان با توجه به تجربه ای که در طول ترم های 1 و 2 کارورزی خودمان در برخورد با مسئله ی علی جوادی کسب نمودیم، به ما این اطمینان خاطر را میدهد که در پرورش حس اعتماد به نفس افراد مشابه در آینده میتواند کمک های فراوانی به ما کند . اما باید بدانم که از سرزنش کردن ،مقایسه کردن با دیگران و برخوردی که باعث دلسردی و دلزدگی دانش آموز از حضور در محیط کلاس و مدرسه می گردد جدا خوداری کنیم . بدان امید که آینده ای روشن و درخشان را برای مملکت بزرگ خویش رقم بزنیم و آن را به دست افرادی لایق و توانمند که خود پرورده ایم بسپاریم .