۱- مدل ADDIEمدل ADDIE یکی از شناخته‌شده‌ترین و پرکاربردترین رویکردهای طراحی آموزشی است که پنج مرحله اصلی دارد: تحلیل ، طراحی ، توسعه پیاده‌سازی و ارزیابی . این مدل یک رویکرد سیستماتیک و تکرارپذیر برای طراحی دوره‌های آموزشی است.ویژگی‌ها:

  • تحلیل: شناسایی نیازها و اهداف آموزشی، تحلیل ویژگی‌های یادگیرندگان و تحلیل شرایط و منابع موجود.
  • طراحی: تعیین محتوای آموزشی، انتخاب استراتژی‌های تدریس و ارزیابی و برنامه‌ریزی جزئیات دوره.
  • توسعه: تولید و آماده‌سازی منابع و مواد آموزشی.
  • پیاده‌سازی: اجرای دوره‌ها و برنامه‌های آموزشی در محیط واقعی.
  • ارزیابی: ارزیابی مستمر در طول فرایند و پس از اتمام دوره برای بهبود مستمر.

ویژگی‌ها:

  • تحلیل: شناسایی نیازها و اهداف آموزشی، تحلیل ویژگی‌های یادگیرندگان و تحلیل شرایط و منابع موجود.
  • طراحی: تعیین محتوای آموزشی، انتخاب استراتژی‌های تدریس و ارزیابی و برنامه‌ریزی جزئیات دوره.
  • توسعه: تولید و آماده‌سازی منابع و مواد آموزشی.
  • پیاده‌سازی: اجرای دوره‌ها و برنامه‌های آموزشی در محیط واقعی.
  • ارزیابی: ارزیابی مستمر در طول فرایند و پس از اتمام دوره برای بهبود مستمر.

۲-مدل ساماتا : مدل SAM یک رویکرد چابک و انعطاف‌پذیر برای طراحی آموزشی است که بر استفاده از روش‌های سریع و تکراری تأکید دارد. این مدل مشابه مدل ADDIE است، ولی به دلیل تأکید بر فرآیندهای سریع و چابک، به طراحان این امکان را می‌دهد که بازخوردها را به‌طور مداوم جمع‌آوری و وارد فرآیند طراحی کنند.

ویژگی‌ها:

  • توسعه سریع: تمرکز بر تکرار سریع و بهبود مستمر منابع آموزشی.
  • انعطاف‌پذیری بالا: استفاده از بازخوردهای پیوسته برای اصلاح و بهبود طرح‌های آموزشی.
  • کاربردی بودن: مدل SAM به سرعت نیازهای جدید را شناسایی کرده و تغییرات لازم را اعمال می‌کند.

1. رویکرد رفتارگرایی (Behaviorism)تعریف: این رویکرد بر اساس اصول رفتارگرایی استوار است و معتقد است که یادگیری

۲۰:۵۱

از طریق تغییر رفتار قابل مشاهده حاصل می‌شود. تمرکز این رویکرد بر شرطی‌سازی و تقویت مثبت و منفی است.ویژگی‌ها:یادگیری به عنوان تغییر در رفتار قابل مشاهده تعریف می‌شود.استفاده از آزمون‌ها و ارزیابی‌های استاندارد برای اندازه‌گیری یادگیری.تأکید بر تقویت مثبت برای تشویق یادگیری.کاربرد: طراحی فعالیت‌های یادگیری که شامل تمرینات و بازخورد فوری باشد.2. رویکرد شناختی (Cognitivism)تعریف: این رویکرد بر فرآیندهای شناختی مانند تفکر، حافظه و حل مسئله تأکید دارد. یادگیری به عنوان یک فرآیند فعال در نظر گرفته می‌شود که در آن یادگیرنده اطلاعات جدید را با دانش قبلی خود ترکیب می‌کند.ویژگی‌ها:توجه به فرآیندهای ذهنی و چگونگی پردازش اطلاعات.استفاده از مدل‌های یادگیری مانند مدل اطلاعاتی (Information Processing Model).طراحی فعالیت‌های یادگیری که شامل تجزیه و تحلیل و تفکر انتقادی باشد.کاربرد: استفاده از استراتژی‌های یادگیری مانند نقشه‌های ذهنی و سازمان‌دهی اطلاعات.

3. رویکرد ساخت‌گرایی (Constructivism)تعریف: این رویکرد بر این باور است که یادگیری یک فرآیند اجتماعی و فعال است و یادگیرندگان باید خود به کشف و ساخت دانش بپردازند. یادگیری به عنوان یک ساختار اجتماعی و فرهنگی در نظر گرفته می‌شود.ویژگی‌ها:تأکید بر یادگیری تجربی و حل مسئله.یادگیرندگان به طور فعال در فرآیند یادگیری شرکت می‌کنند.یادگیری به عنوان یک فرآیند اجتماعی و تبادل اطلاعات تعریف می‌شود.کاربرد: طراحی فعالیت‌های گروهی، پروژه‌های عملی و یادگیری مبتنی بر مسئله.

4. رویکرد انسانی (Humanism)تعریف: این رویکرد بر تأکید بر فردیت، خودآگاهی و رشد شخصی استوار است. یادگیری به عنوان یک فرآیند خودگردان در نظر گرفته می‌شود که بر نیازها و اهداف یادگیرنده تمرکز دارد.ویژگی‌ها:تأکید بر ارزش‌ها، احساسات و نیازهای یادگیرنده.یادگیری به عنوان یک فرآیند شخصی و معنادار.ایجاد محیط‌های یادگیری حمایتی و تشویق به خودآموزی.کاربرد: طراحی فعالیت‌های یادگیری که به یادگیرندگان اجازه می‌دهد تا بر اساس علایق و نیازهای خود یاد بگیرند.

5. رویکرد تحولی (Transformative Learning)تعریف: این رویکرد به یادگیری بزرگسالان می‌پردازد و بر تغییرات عمیق در نگرش‌ها و باورها تأکید دارد. یادگیری به عنوان یک فرآیند تحول شخصی و اجتماعی در نظر گرفته می‌شود.ویژگی‌ها:تأکید بر تفکر انتقادی و بازنگری در تجربیات شخصی.یادگیری به عنوان یک فرآیند اجتماعی که شامل تعامل با دیگران است.هدف از یادگیری، ایجاد تغییرات معنایی در زندگی فردی و اجتماعی است.کاربرد: طراحی فعالیت‌های یادگیری که به یادگیرندگان اجازه می‌دهد تا تجربیات خود را بازنگری کنند و به نتایج جدید برسند.

6. رویکرد سیستم‌های آموزشی (Systems Approach)تعریف: این رویکرد طراحی آموزشی را به عنوان یک سیستم در نظر می‌گیرد که شامل اجزای مختلفی است که به یکدیگر وابسته‌اند و باید به طور هماهنگ عمل کنند.ویژگی‌ها:تحلیل نیازها و اهداف آموزشی به عنوان بخشی از یک سیستم بزرگتر.طراحی و توسعه محتوای آموزشی، روش‌های تدریس و ارزیابی به صورت هماهنگ.استفاده از مدل‌های سیستماتیک مانند مدل ADDIE (تحلیل، طراحی، توسعه، اجرا، ارزیابی).کاربرد: طراحی برنامه‌های آموزشی که شامل تمامی اجزای مرتبط با یادگیری باشد.

نتیجه‌گیری:

هر یک از این رویکردها طراحی آموزشی به‌طور خاص بر یکی از جنبه‌های فرآیند تدریس تأکید دارد و می‌تواند بسته به نیازهای خاص محیط آموزشی و نوع دوره‌های آموزشی به کار گرفته شود. انتخاب رویکرد مناسب طراحی آموزشی، به عوامل مختلفی مانند اهداف آموزشی، نوع محتوا، سطح دانش‌آموزان و منابع در دسترس بستگی دارد. همچنین، استفاده از ترکیبی از این مدل‌ها می‌تواند به بهینه‌سازی فرآیند طراحی و ارتقاء کیفیت یادگیری کمک کند.