تعلیم و تربیت از نظر استاد بهمن بیگی دو بال یک پرنده هستند که اگرهم سان و هماهنگ پرواز نکند فاجعه ای بس بزرگ در جامعه اتفّاق می افتد که جبران ناپذیر خواهد بود. باید چاره ای اندیشید تا تعلیم و تربیت به دست کسانی بیفتد که عاشق خدمت باشند

از این رو معلم در کلاس درس خود بایستی برای ایجاد یک جو سالم روانی کوشش کند و در راستای نیل به این منظور, می بایست از همه عوامل دخیل در این مسأله کمک بگیرد.

«جو سازی» در مدرسه نیز یکی از عوامل مهم تسهیل کننده و یا بازدارنده روابط انسانی است. در این زمینه, حاکمیت جو «بسته» و یا جو مسموم که موجبات ترس, بی اعتمادی و عدم بیان نیازها و مشکلات را به وجود می آورد, سبب انسداد راه های برقراری ارتباط و مهار استعدادها و خلاقیت می شود و بالعکس, در محیطی که جوی سالم وجود دارد و افراد احساس آزادی منطقی, اعتماد, مالکیت و هویت می کنند, بدون تردید زمینه های تبادل افکار, انتقال احساسات و شکوفایی استعدادها فراهم می شود.

در کلاس درس غالباً مجموعه عوامل متعددی دست به دست هم می دهند و جو روانی به خصوصی را در کلاس پدید می آورند. اگر دو کلاس یا دو مدرسه مجاور یا نسبتاً نزدیک به هم در یک مقطع تحصیلی, که از نظر شرایط اقتصادی, اجتماعی و فرهنگی کاملاً شبیه به هم هستند را در نظر بگیریم, متوجه می شویم که جو حاکم بر آن ها با هم فرق دارد. در این رابطه گرچه وضعیت فیزیکی کلاس درس و همچنین سطح انگیزه روانی و وضعیت روحی, روانی و عاطفی فراگیرندگان به نوبه خود در شکل گیری جو روانی کلاس مؤثر هستند, اما می توان گفت که نقش معلم در به وجود آوردن چنین فضایی به مراتب مهم تر و تعیین کننده تر است. از این رو معلم در کلاس درس خود بایستی برای ایجاد یک جو سالم روانی کوشش کند و در راستای نیل به این منظور, می بایست از همه عوامل دخیل در این مسأله کمک بگیرد. مشاهده می شود که وضعیت فیزیکی و تصویر ظاهری معلم, همچنین صدای معلم, (از جهت کیفیت, طنین, حالت, سرعت و ملایمت روانی آن) در ایجاد جو روانی مطلوب در کلاس, اثرگذار می باشد. صدای شاداب, آرامبخش و طبیعی معلم به ایجاد فضای آرام و خالی از تنش در کلاس درس کمک می کند؛ به خصوص آن که در چنین مواقعی فراگیرندگان نیز مایلند تا کیفیتی مشابه با صدای معلم را منعکس نمایند. عکس این قضیه نیز صادق است؛ یعنی صدای خشن و با مضطرب به ایجاد فضای متشنج در کلاس کمک می کند.

نوع برخورد و انتظارات معلم از نتایج عملکرد آموزشی هم در تعیین کیفیت جو روانی حاکم بر کلاس حائز اهمیت است. معلمی که عادتاً با نشاط, خندان و خوش بین باشد و قابلیت ها و توانایی های فراگیرندگان خود را درک نماید و به آن اعتقاد داشته باشد, و قادر به ارزشیابی صحیح و منصفانه و عادلانه از فراگیرندگان خود باشد, این طرز نگرش و برخورد او به طور مستقیم بر وضعیت روانی کلاس تأثیری مثبت بر جای خواهد گذاشت. همچنین چگونگی رفتار و عملکرد معلم و نوع جاذبه هایی که او برای کلاس ایجاد می کند نیز در این خصوص از اهمیت خاصی برخوردار است. به عنوان مثال شوخ طبعی و استفاده از شوخی و مزاح می تواند فضای مطلوبی را برای آموزش فراهم آورده و یادگیری را آسان تر کند, تنش ها را کاهش دهد و به ایجاد روابط طبیعی میان افراد کمک کند و اعضا کلاس را از خویشتن گرایی خارج سازد.

شما با ده گام ساده قادر خواهید بود فضایی سازنده برای آموزش دانش‌آموزان ایجاد کنید که رشد اجتماعی و تحصیلی آن‌ها را هم به حداکثر برساند.

۱. هر روز با ذوق و شوق با دانش‌آموزانتان احوالپرسی کنید. در حدی که زمان به شما اجازه می‌دهد هر روز را با گپ و گفتی مثبت شروع کنید.

2. وقتی را اختصاص دهید تا دانش‌آموزانتان اتفاقات اخیرشان را با شما و کلاس در میان بگذارند. حتی اختصاص وقت به ۳ تا ۵ دانش‌آموز برای این کار هم به ایجاد فضای دوستانه در کلاس کمک می‌کند. با این کار نشان می‌دهید که برای دانش‌آموزانتان اهمیت قائلید. همچنین این اتفاق فرصتی برای شناخت بیشتر شاگردانتان به شما می‌دهد.

۳. گاهی اتفاقات مهم زندگیتان را با دانش‌آموزانتان در میان بگذارید. این اتفاقات ممکن است راه افتادن کودکتان باشد یا تماشای یک تاتر جذاب که دوست دارید شاگردانتان هم درباره آن بدانند. با چنین کاری دانش‌آموزان شما را فردی واقعی حس می‌کنند که برایشان اهمیت قائل است. البته در نظر داشته باشید این کار را تنها باید هر از گاهی انجام دهید نه هر روز و هر جلسه.

۴. برای بیان تفاوت‌های فردی زمان بگذارید. تفاوت‌ها همه جا هستند و کودکان می‌توانند از همان ابتدای کودکی از یادگیری درباره تفاوت‌های فردی بهره ببرند. در کلاستان فرصتی فراهم کنید تا دانش‌آموزانتان بتوانند نقاط قوت و ضعف خود را با هم در میان بگذارند. شاید کسی که نمی‌تواند خوب بدود، نقاش خوبی باشد. چنین گپ و گفتی همواره باید در فضایی مثبت جریان داشته باشد. توانایی درک تفاوت‌های فردی موهبتی است که دانش‌آموزان می‌توانند در کل طول زندگی‌شان از آن بهره ببرند. چنین توانایی‌ای صداقت و پذیرش را در کلاس درس جاری می‌کند.

۵. به هر گونه رفتار خشن و قلدرمآبانه نه بگویید. حتی ذره‌ای قلدری دانش‌آموزان در کلاس درس که از سوی شما پذیرفته شود امکان خلق فضای دوستانه و مثبت را از میان خواهد برد. قلدری را در نطفه خفه کنید و مطمئن شوید شاگردانتان می‌دانند که باید هر گونه رفتار خشن و قلدری را به شما گزارش کنند. آن‌ها را توجیه کنید که گزارش چنین رفتارهایی خبرچینی نیست. برای مواجهه و نیز پیشگیری از چنین رفتارهایی قواعدی معین داشته باشید.

۶. در برنامه روزانه کلاستان فعالیت‌هایی را تعریف کنید که به تعامل بیشتر شاگردان با هم و شکل‌گیری رابطه و فضای دوستانه منجر شود. فعالیت‌های گروهی و کارهای تیمی‌ای که بر پایه روال و قواعد مدونی انجام شوند به ایجاد فضایی یکپارچه در کلاس درس کمک به‌سزایی می‌کند.

۷. وقتی از دانش‌آموزی تکلیفی را می‌خواهید بر نقاط قوت او تمرکز کنید. هیچ‌وقت دانش‌آموزی را بابت کاری که نمی‌تواند انجام دهد تحقیر نکنید و در عوض زمانی را برای توضیح جداگانه به او در نظر بگیرید. وقتی می‌خواهید دانش‌آموزی را برای حل مساله‌ای فرا بخوانید مطمئن شوید حس امنیت می‌کند و همیشه روی نقاط قوت او دست بگذارید. توجه و حواس جمع شما نسبت به تک تک دانش‌آموزانتان در ایجاد اعتمادبه‌نفس و عزت نفس در آن‌ها بی‌اندازه اهمیت دارد.

۸. در ایجاد احترام متقابل بکوشید. نمی‌توانم میزان اهمیت احترام متقابل را برایتان بازگو کنم. به این قانون طلایی پایبند باشید و همواره برای دانش‌آموزانتان احترام قائل باشید تا از طرف آن‌ها رفتار احترام‌آمیز ببینید.

۹. برای توضیح ناتوانی‌ها و اختلال‌های مختلف وقت بگذارید. نقش بازی کردن به درک متقابل و ایجاد حس همدردی بین همکلاسی‌ها کمک به‌سزایی می کند.

۱۰. برای ارتقا اعتمادبه‌نفس و عزت نفس دانش‌آموزانتان تلاش متعهدانه انجام دهید. هر وقت شرایطی شایسته تقدیر است تشویقش کنید و تقویت مثبت را اجرایی کنید. هر چقدر دانش آموزان نسبت به خودشان حس مثبت‌تری داشته باشند، با خود و دیگران رفتار بهتری نشان خواهند داد