دانشجویان و اساتید دانشگاه فرهنگیان

در واقع یکی از روش های موثر در فعال نمودن دانش آموزان در فرآیند یادگیری استفاده از دست سازه ها و اشیای فیزیکی است که به درک روابط و مفاهیم درسی کمک می کند.

دست سازه ها در شکل های متنوعی ظاهر می شوند و اغلب به صورت اشیای فیزیکی تعریف می شوند که به عنوان ابزار های تدریس مورد استفاده قرار می گیرند تا دانش آموزان را با یادگیری عملی ریاضی درگیر کنند.

کندی (1989) دست سازه ها را اشیائی معرفی می کند که می توانند چندین حس را درگیر کنند، به این معنا که این اشیا توسط دانش آموزان لمس می شوند، حرکت داده می شوند، مرتب می شوند، دست ورزی های دیگری روی آن ها انجام می شود.

دست سازه ها به سه شکل یافت می شوند:

1) دست سازه های ساخته نشده که با ابزار های در دسترس، توسط معلم و دانش آموز ساخته می شوند.

2) دست سازه های ساخته شده که توسط شرکت های صنایع آموزشی تهیه می شوند.

3) دست سازه های مجازی که شباهت زیادی به دست سازه های فیزیکی دارند و در محیط رایانه یافت می شوند.

بسیاری از مربیان آموزش و پرورش به نقش بازی به عنوان یکی از مطلوب ترین عوامل آموزش و پرورش اشاره کرده اند. مونته سوری، فروبل، دکرولی، پیاژه و گانیه از جمله کسانی هستند که برای آموزش مفاهیم به کودکان از بازی های آموزشی استفاده می کردند و استفاده از آن را به عنوان عمده ترین وسیله‌ی آموزش کودک برای یادگیری موضوعات مختلف مورد تاکید قرار داده اند.

کودکان همیشه به بازی های مختلف علاقه مند هستند. آن ها بازی کردن را قبل از راه رفتن و صحبت کردن شروع می کنند آن ها وقتی که مشغول بازی هستند از تمرکز و توجه بیشتری برخوردارند. بازی برای کودکان می تواند به عنوان یک ابزار مهم در یادگیری باشد.

ویژگی های مواد و وسایل

ویژگی های مواد و وسایل آموزشی عبارتند از:

1) مناسب با درس و پایه و سطح سنی دانش آموزان باشد.

2) به دانش آموزان در تسلط بر مفاهیم و مهارت ها در درس کمک کنند.

برای تولید مواد آموزشی خودساخته از منابع زیر استفاده می شود:

انواع مواد خام مثل تخته، جعبه های خالی، قوطی ها، صدف ها، سنگ ها، چوب، دانه ها، برچسب ها، حیوانات، حشرات، بطری ها و شن و ماسه و هر گونه منبعی که به آسانی در محیط در دسترس اند.

مزایای استفاده از این منابع عبارت است از:

1) مرتبط و واقعی اند. دانش آموزان می توانند آن ها را ببینند، لمس و بو کنند.

2) کاربر پسند هستند.

3) می توان آن ها را بازیافت کرد.

4) منابعی مانند حیوانات و حشرات به دانش آموزان در احترام به موجودات زنده و پذیرفتن مسئولیت آن ها کمک می کنند.

5) ارزان قیمت یا رایگان هستند.

مواد و وسایل آموزشی قابل دسترس در کلاس های چند پایه:

مواد و وسایل آموزشی شامل انواع مختلفی است از قبیل کتاب درسی، کتاب های تمرین، فیلم، اسلاید و تخته (تابلو)، گوشی موبایل، بسته های آموزشی تصاویر و نوار آموزشی. اینک به بررسی برخی از این مواد آموزشی پرداخته می شود.

الف) تخته: تخته یا انواع تابلو یکی از رایج ترین وسایل آموزشی در کلاس های چند پایه است. تخته باید قابل حمل باشد یعنی بتوان از جایی به جایی دیگر حمل کرد.

روش های زیر جهت استفاده مطلوب معلمان چند پایه پیشنهاد می شود:

1. در صورتی که یک تخته دارید و امکان تهیه بیش از یک تخته را ندارید آن را به دو قسمت تقسیم کنید، قسمت پایین تخته را به دانش آموزان پایه های اول و دوم اختصاص دهید؛ زیرا قد آن ها کوتاه است و نمی توانند از قسمت بالای تخته استفاده کنند و قسمت بالای آن را به دانش آموزان سایر پایه ها اختصاص دهید. سپس هر قسمت را به یک پایه اختصاص دهید با این حال استفاده هم زمان چند پایه از یک تخته سبب بی نظمی در کلاس درس می شود.

2. از دفتر دانش آموزان می توان به عنوان تخته استفاده کرد؛ زیرا در اکثر این کلاس ها، تعداد دانش آموزان هر پایه محدود است. استفاده از دفتر به جای تخته روش سودمندی برای آموزش انفرادی به دانش آموزان است.

3. اگر تخته شما متحرک است هر دو طرف آن را رنگ کنید و در وسط کلاس به گونه ای نصب کنید که دانش آموزان پایه های مختلف بتوانند در هر دو طرف آن قرار بگیرند. یک قسمت آن را به تدریس خود به هر پایه اختصاص دهید و قسمت دیگر را به پایه های دیگر بدهید.

4. در هر جلسه و در هر درس، همه پایه ها به تخته نیاز ندارند؛ بنابراین به گونه ای برنامه ریزی کنید که در هر جلسه دروسی را در برنامه درسی پایه ها قرار دهید که همزمان همه آن ها به استفاده از تخته نیاز نداشته باشند.

5. اگر در کلاس شما یا حتی خانه های روستایی سرامیک، سفره، لوح های بزرگ روغنی وجود دارد می توان از آن به عنوان تخته وایت برد استفاده کرد.

6. در دو طرف دیوار کلاس و یا حتی در کف اتاق یک مستطیل رسم کنید، سپس آن را رنگ کنید و به جای تخته استفاده کنید.

7. استفاده از تابلو پارچه ای؛ قبل از ورود به کلاس مطالب درس را روی کاغذ A4 با خط بزرگ بنویسید و روی تابلو های پارچه ای نصب کنید و به این طریق توجه دانش آموزان را به آن ها جلب کنید و تدریس خود را ادامه دهید. وقتی تدریس مطلبی را تمام کردید کاغذ را بردارید و کاغذ بعدی را که حاوی اطلاعات بعدی است روی تابلو نصب کنید.

ب) بسته های آموزشی: معلم چند پایه باید هر جلسه بسته های آموزشی که شامل انواع کارت های آموزشی، مداد و مداد رنگی، پاک کن، مداد تراش، خط کش، گونیا، برگه سفید، دفتر، کتاب های داستان و ... گاهی هم وسایلی جهت تشویق دانش آموزان همراه خود داشته باشد.

ج) نوار آموزشی: یکی از ابزار های مفید و ارزان قیمت که در زبان آموزی، دستور، روان خوانی قرآن و ... می توان از آن استفاده کرد.

د) گوشی موبایل: می توان فیلم آموزشی مورد نظر را روی گوشی موبایل قرار داده و با وصل کردن به تلویزیون برای دانش آموزان نمایش داد. گاهی هم جهت تشویق دانش آموزان از فعالیت های آن ها، از مسابقات فرهنگی و ورزشی آن ها و ... فیلم کوتاهی تهیه کنید سپس برای آن ها نمایش دهید. استفاده درست و بجا از موبایل در کلاس درس سبب بهبود کیفیت فعالیت های یاددهی-یادگیری می شود و شوق و انگیزه تحصیلی بیشتری را در دانش آموزان ایجاد می کند.

بنابراین؛ معلم کلاس چند پایه باید تمام توان و خلاقیت خود را به کار گیرد تا با توجه به کمبود امکانات در این کلاس ها، خود اقدام به تولید دست سازه های مرتبط با مفاهیم درسی جهت تدریس اثربخش نماید.

منبع

شهرکی، فائزه و بزی پورغلامی، فاطمه. (1397). «طراحی تکلیف و مواد و ابزار آموزشی در کلاس های چندپایه». چهارمین همایش بین المللی مدیریت،روانشناسی و علوم انسانی با رویکرد توسعه پایدار. خرداد 1397.