دانشجویان و اساتید دانشگاه فرهنگیان

1- روش محوری:
روش محوری، رایج ترین و سنتی ترین روش برای اداره کلاس های چندپایه است. در این روش حداکثر سه پایه از پایه های مختلف موجود در کلاس، به عنوان محور تعیین می شوند و معلم مستقیماً  و رودرو با این 3 كلاس مشغول كار می شود و برای هر كلاس 15 دقیقه وقت صرف می كند و سایر كلاس غیر محور نیز که فرعی یا آزاد نامیده می شوند، مشغول دروسی همچون انشا نویسی، نقاشی، خط ، تمرین ریاضی و .... می شوند كه نیاز كمتری به نظارت مستقیم آموزگار دارد.
همچنین در این روش می توان از دانش آموزان سال بالاتر برای اداره و آموزش دانش آموزان سال پایین تر – اگر که در گروه فرعی ها دسته بندی شده باشند – استفاده کرد که به این حالت استفاده از خلیفه یا دستیار اطلاق می شود. در برنامه، پایه های محور با حرف «م»، پایه های فرعی یا آزاد با حرف «ف» یا «آ» و حالت اداره یک پایه به کمک خلیفه با حرف «خ» نمایش داده می شود.
روش محوری معایب زیادی دارد كه استفاده از این شیوه اداره كلاس برای معلمان چند پایه را چندان به صرفه نمیکند. به دلایل زیر:

1- تدریس کردن سه پایه در یک زنگ به صورت متوالی باعث فرسایش معلم و در نتیجه کاهش کیفیت تدریس او می شود.
2- سروصدای دانش آموزان پایه غیر محور و فعالیت های اضافی آنها به عنوان یك عامل مزاحم به هنگام تدریس پایه محور بروز می کند.
3- در كل كلاس از نظم خاصی برخوردار نخواهد بود.
4- معلم روی فعالیت دانش آموزان غیر محور نظارتی مستقیم ندارد و همین باعث كم كاری گروه غیرمحور می شود.
5- كم شدن نظارت معلم روی بعضی از دروس باعث می شود كه دانش آموزان فكر كند دروسی مانند انشا و هنر از اهمیتی چندان برخوردار نیستند.
به همین دلایل معلمان چندپایه بهتر است تا جای ممکن، سایر روش ها را نیز در کلاس به کار ببرند.

2- روش گروهی:
در این شیوه معلم باید ابتدا مقدماتی را فراهم كند و مثلاً یك درس ریاضی را كه ارتباط طولی با دروس پایه های دیگر را دارد انتخاب و همزمان مفاهیم را به صورت عمودی اهداف آن را استخراج می كند و همزمان در یك جلسه به دانش آموزان پایه های مختلف بدون جداسازی و قرار دادن یك گروه در محوریت و گروه دیگر در غیر محور به دانش آموزان ارائه دهد.
روش گروهی به دو صورت انجام می شود که یکی از آنها تدریس کتاب های مشترک و یک موضوع مشترک در پایه های مختلف است (موضوعی که پایه به پایه بسط یافته) و روش دیگر تدریس کتاب های متفاوت و یک موضوع مشترک در پایه های مختلف است. به این صورت که مثلا موضوع سفر که در دو کتاب مختلف آمده است با هم دیگر تدریس شود.
مثلاً درس دایره : دانش اموز پایه اول با شكل گردی آشنا شود و بتواند گردی بكشد – پایه دوم با اسم دایره آشنا شود و بتوانند با وسایل مانند سكه دایره رسم كند – پایه سوم شعاع و قطر دایره را رسم كند – با پرگار دایره را رسم كند- چهارم به وسیله پرگار دایره رسم كند و قطر و شعاع دایره ای رسم كند و در مورد تعداد انها بحث كند بتواند با طناب و خط كش محیط دایره را محاسبه كند – و در پایه پنجم دانش اموز بتوانند با استفاده از عدد پی محیط و مساحت دایره را محاسبه كند اگر خوب توجه كرده باشید ارتباط طولی بعضی از دروس این توانایی را به معلم چند پایه می دهد كه در یك جلسه همزمان تمام پایه های كلاس را در محور كار قرار بدهد و بیشتر از انچه كه دانش آموزان لازم دارد بیاموزد مشكل اصلی این روش از چند نظر قابل بررسی است اول اینكه از این روش كه روش گروهی و بسیار فعال است پایه اول و دوم و سوم تاریخ و مدنی و جغرافیا ندارند و این دو درس در پایه چهارم و پنجم زیاد مرتبط نیستند مهمتر از همه در تنظیم برنامه كلاسی مشكلاتی به وجود می آورد  ساعت های دروس همخوانی ندارند.
از این روش وقتی به خوبی استفاده می كنیم كه ابتدا از اول سال تحصیلی جدولی از مفاهیم كلیه دروس تهیه می كنیم كه ارتباط عمودی در بین پنج پایه دیده شود دوم اینكه این مفاهیم اهداف مشتركی نیز داشته باشند سوم اینكه برنامه ای از فعالیت های هر یك از گروههای دانش اموزی تدوین شود.
مثلاً درس علوم بخش جانوران را در نظر بگیرید.
در پایه اول؛ آشنایی با حركت جانوران – محل زندگی متفاوت – فایده بعضی از آنها
در پایه دوم؛ آشنایی با پوشش بدن محل زندگی ،انواع جانوران فایده آنها و مقایسه آنها
در پایه سوم؛ نیازهای جانوران – رابطه محل زندگی با آب و هوا و غذا و طبقه بندی مهره داران.
در پایه چهارم؛ طبقه بندی جانوران بی مهره – محل زندگی – انواع انگلها
در پایه پنجم؛ آشنایی با جانداران زنده – آغازیان – خصوصیات بعضی از جانداران كه شبیه جانوران هستند 
با یاداشت این مفاهیم برای هر هر پایه یك فعالیت گروهی در نظر می گیریم تعدادی از برچسپ حیوانات مختلف می آوریم مثلاً در پایه اول جانورانی كه در آب شنا می كنند و پرواز می كنند را در جدول های تهیه شده بچسپانند در پایه دوم آنهایی را كه در صحرا زندگی می كنند و آنهایی را كه در جنگل و غیر زندگی می كنند به جدول مربوط به خود می چسپانند و پایه سوم جدول مهره داران را با استفاده از برچسپ ها كامل كنند و خصوصیات انها را بنویسیم در پایه چهارم در گروهی جدول مربوط به بی‌مهره ها را كامل كنند و عكسهای مربوط را در جای خود بچسپانند و در پایه پنجم به بررسی انواع قارچها و باكتریها و ویروس ها بپردازند ، با استفاده از میكروسكوپ و موارد كاری مشاهدات خود را یاداشت نمایند.

3- روش پیمانه ای:
روش پیمانه ای حالت خاصی از روش گروهی است که در آن معلم تابع نظم و ترتیب موضوعی کتاب درسی نیست و تدریس دروس را مطابق با مناسبت ها و وقایع تاریخی و مذهبی تقویم انجام می دهد. به عنوان مثال درس های مربوط به محرم یا انقلاب اسلامی را در اوایل سال جا می گذارد و در زمان این مناسبت ها و حال و هوای خاص آنها این موضوعات را تدریس می کند.
به دلیل آمیختن موضوعات درسی با مناسبت ها این روش از تاثیرگذاری و ماندگاری خاصی برخوردار است.

4- روش ترکیبی:

همان طور که از اسمش پیداست این روش ترکیبی از دو روش محوری و گروهی است. بدین صورت که به عنوان مثال اگر ما چهار پایه اول، سوم، چهارم و پنجم داشته باشیم می توانیم به صورت زیر دو گروه را محور قرار داده و در 15 دقیقه آخر برای دو گروه آخر درس مشترک قرار داده و آنها را به صورت گروهی تدریس کنیم:

5- روش تلفیقی:
در روش گروهی ما یك درس را در نظر می گرفتیم و همزمان آن واحد درسی را به كل پایه ها ارائه دادیم اما در این روش كه برنامه كلاسی را بیشتر مد نظر گرفته ما می توانیم دروس مختلف را كه هدفهای مشترك دارند را در یك جلسه تدریس نمایم سپس مراحل اجرای به صورت مختصر به این قرار است.

الف : انتخاب مفاهیم درسی مختلف در پایه ها كه دارای اهداف مشترك باشند.
ب: استخراج و نوشتن اهداف مشترك
ج: تدوین برنامه فعالیت های هر یك از گروههای كلاسی

مرحله 1 : در این روش معلم طبق برنامه كلاسی خود مفاهیم  دروس را انتخاب می كند  ومی داند چه باید بگوید.
مثلاً اول ریاضی ترتیب اعداد
دوم : علوم جانوران در كجا زندگی می كنند.
سوم: اجتماعی رعایت نظم و قانون مقررات
چهارم : تاریخ و مدنی مدرسه خانه دوم ماست (نقش های مدرسه)
پنجم : علوم: ماشینها (ماشین ساده و )

مرحله 2 : هدف مشترك برای تدریس مفاهیم در یك زمان واحد را باید انتخاب كنیم (چون كدام از واحدهای درسی كه بیان شد هدف كلی آن بیان شد ما نمی توانیم اهداف جزئی هر یك از دروس را استخراج و ارئه دهیم.)هدف مشترك دروس فوق (بیشتر نظم و ترتیب – مرتب بود – رعایت مافوق  ومقررات).

مرحله 3 :تدوین برنامه ای برای فعالیت های گروهی كلاسها – (مثلاً ترتیب دادن نمایشی كه رعایت نظم و ترتیب به نفع ماست و برای پایه اول مهره های داده شود كه به ترتیب آنها را در خانه صفر تا 9 بچسپانند به صورت گروهی وآن  را به گروههای دیگر جهت بررسی بدهند پایه دوم جدول محل زندگی جانوران در روی تابلو بكشند و به صورت نمایشی هر یك شكل یك جانور را نشان دهد و در محل خود بنشیند در پایه سوم نظر خود را به صورت گروهی در مورد نمایش كل كلاس ارائه دهند دانش اموزان پایه چهارم جدولی تهیه كنند از كاركنان مدرسه وظایف هر یك به صورت گروهی خلاصه در گروههای بیان خود بیان كنند علوم پایه پنجم در مورد نظم و مرتب بودن ماشینها فكر كنند و نظم كار ماشین ها را بیان كنند.

آموزش چند پایه در حقیقت تشكیل شده از فنونی است كه به معلمان امكان هدایت یادگیری دانش آموزان با سطوح سنی متفاوت و توانایی های گوناگون را به صورت همزمان می دهد و این در حالی است كه طبق بازدیدهای به عمل آمده اكثر معلمان این كلاسها از همان روشها آموزشی سنتی موجود در كلاس های تك پایه آنهم در سطحی بعضاً ضعیف تر (به دلیل ناهمگونی جامعه مخاطب ،فرصت محدود آموزشی ،حجم وسیع كتب درسی ...) بهره می گیرند.

با توجه به اینكه كیفیت فرایند فعالیت های معلم و روشهای آموزشی او هسته مركزی آموزش چند پایه ای را تشكیل می دهد مسلماً نقصان تجربه و كمبود اطلاعات معلمان این كلاس ها مستقیماً به كیفیت آموزشهای كلاسی آسیب می رساند.