دانشجویان و اساتید دانشگاه فرهنگیان

تعریف استعداد در روانشناسی

همیشه بهترین جواب برای هر سوالی‌، نزد متخصصین است. پس برویم می خواهیم ببینیم نظر روانشناس‌ها درمورد استعداد چیست؟

ملانی کلاین (kline) در کتاب راهنمای سنجش‌های روانی می‌گوید که:

استعداد، مجموعه ای از توانایی‌هایی است که در فرهنگ‌های خاص، با ارزش به شمار می‌رود.

روانشناس‌ها استعداد را به دو دسته تقسیم ‌بندی کردند:

• استعدادهای خاص
• استعدادهای عمومی

استعدادهای خاص در موقعیت‌های خاص ارزش دارند. مثلاً استعداد موسیقی برای کسی که قصد دارد در موسیقی تخصص پیدا کند، اهمیت دارد. و برعکس، استعدادهای عمومی در موقعیت‌های مختلف با ارزش هستند. برای مثال استعداد کلامی در تدریس بیشتر از کشاورزی اهمیت دارد

بی استعدادی چگونه باعث از بین رفتن پشتکار می‌شود؟

همان طور که گفتم، خودتان را زمانی تصور کنید که بهتان گفته می‌شود: “تو در فلان کار استعداد نداری و نمی‌توانی به موفقیت برسی! برو دنبال استعدادت و وقتت رو اینجوری تلف نکن!”

آیا بعد از شنیدن این جمله انرژی و توانی برای شما باقی می‌ماند تا با قدرت به کارتان ادامه دهید؟ مسلماً خیر. چه بسا که چه انسان های زیادی می‌توانستند در کاری موفق شوند اما نتوانستند. به قول باب راس: هزاران هنرمند با استعداد وجود دارند که استعداد آنها کشف نمی‌شود، حتی بعد از مرگشان!

اما نکته ای مخالف این قضیه هم هست؛ بعضی افراد با شنیدن جملاتی نظیر جمله بالا به خودشان قول می‌دهند که من باید در این کار موفق شوم و خودم را ثابت کنم. که معمولاً هم می‌توانند و نمونه اش را در فیلم ها و قهرمان های داستانی زیاد دیده ایم. اما انصافاً، از هر صد نفر، چند نفر ممکن است این اتفاق برایشان بیفتد؟ یک نفر؟ دونفر؟ ده نفر؟ و یا بیشتر؟

قطعاً این اتفاق خیلی کم می‌اُفتد. پس حواسمان باشد که با بیان صحبت هایی نظیر جمله ای که بالا خدمتتان عرض کردم، جلوی هیچ استعدادی را نگیریم.

استعداد ذاتی است یا اکتسابی؟

تا به اینجای کار درباره معنای استعداد به طور کامل صحبت کردیم و آن را از جنبه های مختلف مورد بررسی قرار دادیم. همچنین گفتیم که استعداد یک چیز ذاتی است اما می توان آن را تقویت کرد. 

حالا زمان آن فرا رسیده که بگویم چگونه باید استعدادی را به وجود آوریم؟ استعدادها در واقع مسیرهای عصبی از قبل آماده شده در ذهن ما هستند. می‌دانید مسیر عصبی چیست؟

دیدید افرادی را که برای اولین بار رانندگی می‌کنند چه حسی دارند؟ مدام استرس دارند، رنگشان پریده، عرق می‌کنند، دستشان می‌لرزد و احتمالاً ذهن و بدنشان واکنش های دیگری هم نشان می‌دهد. اما بعد از چند بار و مسلط شدن به رانندگی، دیگر هیچ خبری از این علامت ها نیست و به راحتی هرچه تمام تر رانندگی خود را انجام می‌دهند. حتی گاهی بدون این که فرمان را دو دستی بگیرند و حواسشان رو به جلو باشد، با تلفن صحبت می‌کنند، خوراکی می‌خورند، بیرون را نگاه می‌کنند و کارهای عادی دیگری را انجام می‌دهند. انگار نه انگار که دیگر ترسی در آنها وجود دارد.

می‌دانید دلیل تغییر ناگهانی ذهن این فرد نسبت به رانندگی چیست؟ دلیلش چیزی نیست جز ایجاد مسیر عصبی!

وقتی این فرد چندین بار رانندگی می‌کند، مسیر عصبی این کار در ذهنش ساخته می‌شود و می‌داند دقیقاً باید چه کار کند. به همین دلیل بعضاً این کارها را از حفظ انجام می‌دهد. پس این مسیرهای عصبی هستند که به نوعی باعث می‌شوند ما به کاری عادت کنیم و یا عادتی را در ذهنمان به وجود آوریم. این نکات تا حدودی برگرفته از کتاب بسیار معروف و علمی قدرت عادت، اثر چارلز داهیگ هستند.