به عنوان مثال میخواهید چهار عمل اصلی در اعداد اعشاری را در این کلاس تدریس کنید در این مثال آموخته های قبلی دانش آموزان که امکان یادگیری چهار عمل اصلی در اعداد اعشاری را فراهم می سازد به شرح زیر است :

  1. دانستن مفهوم جمع، تفریق، ضرب و تقسیم.
  2. دانستن رابطه بین چهار عمل فوق.
  3. داشتن مهارت در انجام اعمال فوق در مورد اعداد صحیح .
  4. توانایی کاربرد هر یک از اعمال مذکور در حل مسایل واقعی
  5. آشنایی با برخی از اصول و قواعد اعداد مانند:
  6. اگر مقسوم و مقسوم علیه یک تقسیم در عددی ضرب شود خارج قسمت ثابت می ماند.
  7. اگر مقسوم و مقسوم علیه یک تقسیم در عددی ضرب شود باقیمانده در همان عدد ضرب می شود.
  8. واحدهای باقیمانده عمل تقسیم همواره از نوع مقسوم است.

برای آگاهی از سطح آمادگی دانش آموزان در مثال بالا و بسیاری از موارد مشابه آنها نیاز به ارزشیابی آن دارید. این گونه ارزشیابی را اصطلاحاً ارزشیابی ورودی یا تشخیصی می نامند. . بنابر این ارزشیابی ورودی آموخته های پایه یا رفتارهای ورودی دانش آموزان را که لازمه یادگیری مطالب جدید است، مورد سنجش قرار میدهد. به عبارت دیگر ارزشیابی ورودی عملی است برای قضاوت درباره سطح آمادگی دانش آموزان جهت شروع مرحله جدید آموزشی و تصمیم گیری آگاهانه در این مورد.

محتوای ارزشیابی ورودی شامل اندازه گیری همه اطلاعات و مهارتهایی است که با مطالب مورد تدریس رابطه مستقیم دارند و دانش آموزان باید قبلاً آنها را فرا گرفته باشند.

بنابر این هدفهای ارزشیابی ورودی را میتوان به شرح زیر خلاصه کرد:

  1. بررسی آموخته های قبلی دانش آموزان و آگاهی از سطح آمادگی آنان در رابطه مستقیم با درس جدید آنان
  2. کشف نقاط ضعف دانش آموزان و کمک به جبران عقب ماندگیها و آماده سازی
  3. نطباق برنامه و روش آموزش با سطح آمادگی دانش آموزان.

زمان اجرای ارزشیابی ورودی معمولاً ابتدای سال تحصیلی یا آغاز هر برنامه آموزشی جدید است، به ویژه هنگامی که پایه های قبلی درس در کلاس تر و یا در همان کلاس توسط معلم دیگری تدریس شده باشد.

نتایج حاصل از ارزشیابی ورودی این امکان را برای معلم فراهم می سازد که

الف - از میزان آمادگی دانش آموزان برای شروع به تدریس مطالب جدید آگاه شود.

ب - برنامه و روش تدریس خود را بر اساس آمادگی دانش آموزان طرح ریزی کند.

ج - در صورت نیاز قبل از شروع به تدریس مطالب تازه به آموزش مطالب پیش - بایسته بپردازد.

ب - ارزشیابی مرحله ای : همانطوری که میدانیم معلم در جریان آموزش و پرورش، هدفهای رفتاری دروس و مواد آموزشی را تهیه می کند و آنها را با دانش آموزان میان می گذارد. زیرا شرط لازم هر یادگیری یا تغییر رفتار مستلزم کوشش دانش آموز است و شرط لازم برای استمرار این کوشش آن است که هدفهای هر درس مورد پذیرش وی قرار گرفته باشد. از طرف دیگر تحقق هدفهای آموزش و پرورش و یا تغییر رفتار دانش آموز به تدریج و به مرور زمان امکان پذیر است. به همین مناسبت معلم ناگزیر است تحقق هر بخش از هدفهای آموزشی را در فاصله زمانی معینی متناسب با توانایی و امکانات دانش آموزان انتظار داشته باشد.

بنابر این معلم باید برای آموزش مطالب درسی خود برنامه ریزی کند و آن را با توجه به رابطه منطقی بین مطالب به بخشهای مختلف تقسیم و هر بخش را در فاصله زمانی معینی تدریس کند. دانش آموزان نیز باید هدفهای آموزشی هر بخش را آگاهانه بپذیرند و در جهت رسیدن به آنها به کوشش و تجربه بپردازند.

معلم برای آنکه از چگونگی تحقق هدفهای آموزشی هر بخش از مطالب تدریس شده آگاه شود، لازم است آموخته های دانش آموزان را در پایان هر بخش مورد ارزیابی قرار دهد. این نوع ارزشیابی که به طور مستمر و در پایان هر بخش از مطالب تدریس شده و در طول سال تحصیلی و در دفعات مکرر به صورت روزانه، هفتگی و یا ماهانه انجام می گیرد ارزشیابی تکوینی یا مرحله ای نامیده می شود.

هدفهای ارزشیایی مرحله ای به شرح زیر است:

  1. نظارت گام به گام معلم نسبت به تحقق هدفهای رفتاری بخشهای مختلف هر مطلب آموزشی
  2. هدایت مستمر یادگیری دانش آموزان
  3. اصلاح و بهبود روشهای تدریس و رفع نارسایی آنها.
  4. انطباق روش برنامه و وسایل آموزشی با نیازهای آموزان

محتوای سؤالات ارزشیابی تکوینی یا مرحله ای مستقیماً ناظر به اندازه گیری آن دسته از هدفهای آموزشی است که برای هر یک از بخشهای درس و در فواصل زمانی معین پیش بینی شده است.

الف - از میزان یادگیری خود آگاه شوند و در هر مرحله از یادگیری پیشرفت خود را با مراحل قبل مقایسه کنند.

ب - از نقاط ضعف و نارساییهای خود آگاهی یابند و با راهنمایی معلم در جهت رفع نارساییها بکوشند.

نتایج حاصل از ارزشیابی تکوینی برای معلم نیز این فرصت را فراهم می سازد :

الف - تناسب برنامه و هدفهای آموزشی را با استعداد و توانایی دانش آموزان بررسی و در صورت لزوم نسبت به تغییر و یا اصلاح آن اقدام کند.

ب - روش تدریس خود را ارزیابی کند و در جهت اصلاح و بهبود آن بکوشد. ج - نسبت به آموزش مجدد موادی که اکثر دانش آموزان نیاموخته اند بپردازد و یا نسبت به انجام تمرینات لازم در این مورد اقدام کند.

ج- با توجه به تفاوتهای فردی دانش آموزان نسبت به غنی کردن برنامه برای دانش اموزان پیشرفته و انجام اقدامات جبرانی برای افراد عقب مانده مبادرت ورزد.

ج - ارزشیابی پایانی : بالاخره در پایان هر دوره آموزشی معمولاً یک ارزشیابی جامع از میزان آموخته های دانش آموزان به عمل می آید. این نوع ارزشیابی را معمولاً ارزشیابی پایانی مینامند که ممکن است در پایان هر سه ماه و یا نیمسال تحصیلی انجام گیرد. ارزشیابی پایانی بر خلاف ارزشیابی مرحله ای که تحقق هدفهای جزیی مطالب آموزشی را مورد ارزیابی قرار میدهد معمولاً ناظر به ارزشیابی هدفهای کلی آموزشی است. بنابر این سؤالات آن به منظور سنجش هدفهای کلی هر یک از دروس و با مواد آموزشی طرح ریزی می شود.

اهداف ارزشیابی پایانی :

1. سنجش میزان یادگیری و تسلط دانش‌آموزان یا فراگیران: بررسی می‌کند که آیا مطالب و مهارت‌های تدریس‌شده به‌درستی درک و یاد گرفته شده‌اند یا خیر.
2. ارزیابی تحقق اهداف آموزشی: تعیین می‌کند که آیا اهداف تعیین‌شده در ابتدای دوره‌ی آموزشی محقق شده‌اند یا نه.
3. تشخیص نقاط قوت و ضعف: به شناسایی مهارت‌ها و موضوعاتی که دانش‌آموزان در آن‌ها عملکرد بهتری داشته‌اند یا نیاز به بهبود دارند، کمک می‌کند.
4. ارائه بازخورد به معلمان و مربیان: نتایج ارزشیابی می‌تواند به بهبود روش‌های تدریس و محتوای آموزشی کمک کند.